Sevdiğin bir arkadaşının, ilişkisinde zarar gördüğünü ya da flört şiddetine maruz kaldığını bilmek kolay bir deneyim değildir. Arkadaşına destek olmak, onu bu durumdan çıkarmak ve zarar görmesini durdurmak isteyebilirsin. Bununla birlikte, başkalarının duygusal ilişkileri hakkında harekete geçmeni engelleyen ya da kendini çaresiz hissettiren bazı düşünceler, duygular ya da durumlar olabilir:

• “Bu arkadaşımın özeli. Karışmam doğru olmaz.”

• “Arkadaşlığımızın bozulmasından ya da onu kaybetmekten korkuyorum.”

• “Daha önce yardım etmeyi denedim ve pek bir işe yaramadı.”

• “Arkadaşımın daha çok zarar görmesini istemiyorum.”

• “Bana bir zarar gelmesinden çekiniyorum.”

• “Geçmişte ayrıldıklarında fikrimi söyledim. Sonra barıştılar ve ben zor durumda kaldım.”

​Bunları düşündüysen yalnız değilsin!

Kontrol ve manipülasyon içeren ilişkilerin dinamikleri, hem o ilişkide olumsuz davranışlara maruz bırakılan kişi hem de çevresindekiler için karmaşık, kafa karıştırıcı, hatta bazen tetikleyici* olabilir. İlişkiyi yaşayanların mahremiyeti elbette önemli. Bununla birlikte, yaşadığın özel deneyimler ve ilişkilerin üzerine sohbet etmek, paylaşımda bulunmak ve birbirinizi desteklemek arkadaşlığın bir parçasıdır.

​*Tetikleyici: Travmatik bir olayın yaratmış olduğu bir tepki yapısını harekete geçiren uyaranlar. Tetiklenmek; görme, işitme, tatma, koklama ya da dokunma duyularımızın uyarılmasıyla yaşamış olduğumuz travmatik bir olayı hatırlamamız, hissetmemiz ve farklı düzeylerde benzer duyguları tekrar yaşamamızı ifade eder. Tetikleyici olayın ya da nesnenin kendi içinde travmatik olması gerekmez, sadece hatırlatıcı olması yeterlidir. Örneğin; belli bir ses, koku, manzara, renk, özel bir gün vs. de tetikleyici olabilir.

Destek ve dayanışmanın ilk adımı, yargılamamak, suçlamamak ve utandırmamaktır. Arkadaşın, şiddet içeren bir ilişki yaşadığının farkında olmayabilir. Bazen de bunun farkında olabilir ya da seninle birlikte fark edip yine de ilişkide kalmayı seçebilir. Şiddet içeren bir ilişkiyi sonlandırmak her zaman kolay değildir. Bu sürecin arkadaşın için de zorlayıcı olduğunun farkında olarak ve bazı sınırlara özen göstererek arkadaşını desteklemen ve önemsediğini hissettirmen mümkün.

Arkadaşına destek olmaya başlamadan önce, şiddet içeren ilişkilerden çıkmanın neden zor olduğu hakkında daha çok düşünmek istersen bu yazıyı inceleyebilirsin.

Peki, ilişkisinde flört şiddeti deneyimlediğini düşündüğün arkadaşına destek olmaya nereden başlayabilirsin?

ilişkisini sorgulaması için alan aç

İlişkilerde şiddet bazen bir komiklik, samimiyet ya da aşk ifadesi olarak görülebilir. Şiddete maruz bırakılanlar bu şiddeti normalleştirebilir, azımsayabilir ya da flört şiddetinin ne olduğunu bilmeyebilir. Böyle bir durumda arkadaşına tepeden bakmadan flört şiddetinin ne olduğundan bahsetmek bir destektir.

• Flört şiddeti, güvenli ilişkiler ve benzeri konularda bilgi sahibi olabilir ve bu bilgileri arkadaşınla paylaşmak isteyebilirsin. Örneğin, arkadaşınla flört şiddeti hakkında bilgilendirici bir kitap, film ya da kaynak paylaşabilir ve ne düşüneceğini merak ettiğini söyleyebilirsin. İnsanlar kendi ilişkilerindeki şiddeti ayırt etmekte zorlanabilir ama belli örneklerle karşılaşmak, kendi davranış ve ilişkilerini sorgulamalarına destek olabilir.

• Arkadaşına bu konuyu açmak için, partnerinin görebileceği WhatsApp, DM gibi yöntemler yerine baş başa kaldığınız anları seçebilirsin.

• Paylaşmak istediğin bu bilgiler ya da önereceğin kaynaklar bir anda arkadaşına fazla gelebilir. İsteklerine, ihtiyaçlarına ve kabul etme açıklığına uygun bir hızda kaynak önerebilirsin.

• Şiddetin her zaman fiziksel olmadığından ve farklı türleri olduğundan bahsetmek, ilişkisinin şiddet içermediğini düşünen arkadaşının kendi durumuna farklı bir yerden bakmasını sağlayabilir. Bu konuyu arkadaşının ilişkisi üzerinden açmak yerine önce genel bir yerden, örneğin bir dizi veya film üzerinden ele almak kolaylık sağlayabilir.

  ---

davranışlara odaklan

Şiddetin adını koymak önemli olsa da, konuşmaya “Sen flört şiddeti yaşıyorsun” diye başlamak iyi bir fikir olmayabilir.

İnsanların ilişkileri ya da partnerleri ile ilgili olumsuz cümleleri kabul etmeleri kolay değildir. Şiddet içeren bir ilişkide bile bazen şiddetsiz anlar ve sevgi ifadeleri olabilir. Partnerini ya da ilişkiyi kötülemek arkadaşında, “Ama sen onun başka zamanlarda ne kadar iyi, âşık ya da düşünceli olduğunu bilmiyorsun” gibi bir tepki uyandırabilir. Böyle bir durumda arkadaşın yargılanmış hissedebilir, savunmaya geçebilir, kendisini kapatabilir ya da konuşmaya devam etmek istemeyebilir. Davranışlardan konuşmak, arkadaşının kendi durumuna mesafe alarak bakmasını sağlayabilir.

• “Flört şiddeti”, “güvensiz ilişki”, “fail” gibi tanım içeren ifadeler kullanmak ya da arkadaşının partnerini odağa almak yerine, gözlemlediğin zarar verici davranışlara odaklanabilir, bu davranışlarla ilgili kaygılarını paylaşabilirsin.

• Yorumlarını arkadaşının sınırlarını ihlal etmeyecek şekilde yapmaya özen gösterebilirsin.

• Yıkıcı değil, yapıcı olmaya çalışabilirsin.

• Konuşmaya kendi yorumlarınla başlamak yerine “İlişkiniz bu ara nasıl gidiyor?” gibi genel sorularla diyalog için alan açabilirsin.

• “Partnerin sana iyi davranmıyor” gibi genel gözlemler yerine “Partnerinin seninle konuşma şekli beni endişelendiriyor” gibi spesifik davranışları seçerek ilerleyebilirsin.

• “Bence bu ilişkiyi sonlandırmalısın” yerine “Bu ilişkide zarar gördüğünü, incindiğini, sıklıkla üzüldüğünü gözlemliyorum” diyebilirsin.

• “Sevgilini zaten hiç sevmiyorum” yerine “Sınırlarına saygı gösterilmediğini düşünüyorum” diyebilirsin.

Arkadaşınla sohbet ederken özellikle onun kullandığı ifadeler varsa (mesela, “rahatsız etmek”, “rahatsız olmak”, “sarsılmak” gibi), bu kelimeleri kullanarak konuşmayı da deneyebilirsin.

açılmanın kolay olmadığını unutma

İlişkinin şiddet içerdiğini anlamak ve kabul etmek zaman alabilir. “Flört şiddeti mağduru” ya da “kurbanı” olma düşüncesi kişinin güçsüz hissetmesine ve bu yüzden bu rolü reddetmesine sebep olabilir.

Şiddete maruz bırakılan kişiyi güçsüz hissettirecek ifadelerden ve mimiklerden kaçınmaya gayret edebilirsin. Yalnız olmadığını, bu deneyimlerin başka ilişkilerde de yaşandığını, bu şiddet davranışlarının sorumluluğunun şiddet uygulayan kişide olduğunu sık sık vurgulayabilirsin.

• “Buna nasıl müsaade ediyorsun, hiç mi gururun yok, farkında değil misin?” gibi ifadeler yargılayıcı ve suçlayıcıdır. Bu, flört şiddetine maruz bırakılan bir kişinin muhtemelen zaten hissettiği suçluluk hissini artırabilir ve sana açılmasını engelleyebilir.

• Durumu kendisinin değerlendirmesine müsaade etmelisin. Bırak, hikayesini kendi hızında, kendi kelimeleri ile anlatsın. Aceleci davranma, ona zaman tanı. İlk konuşmanızda açılmayabilir; önemli olan, daha sonraki konuşma fırsatlarını kaybetmemektir.

iyi bir dinleyici ol

Söylemek istediğin çok şey olabilir. Öfkeli, üzgün ya da şaşkın hissedebilirsin. Kendi duygularını yaptığınız konuşmanın konusu haline getirmen arkadaşını uzaklaştırabilir ya da sana yük oluyormuş gibi hissetmesine sebep olabilir. Konuşmak yerine dinlemeye odaklanmalısın.

• Bazen sadece “Nasılsın?” diye sormak yeterlidir.

• Sessizlik anlarına izin ver; bazen sessizce yan yana oturmak da destek olmaktır.

• Onu önemsediğin, onu dinlemek ve desteklemek için orada olduğunu hissettir. Unutma, bu onun hikayesi. Anlatımlarını öğütler ve önerilerle kesmemeye özen göster. Kendi ilişkilerinden örnekler paylaşmak isteyebilir, bunun ona yalnız olmadığını hissettireceğini düşünebilirsin. Kendi hikayeni paylaşmadan önce, “Ben de benzer bir durum yaşamıştım. Eğer paylaşmam sana iyi gelecekse anlatabilirim ama şu anda seni dinlemek için buradayım” diyebilirsin.

• Sadece arkadaşın istediği ve talep ettiğinde öneri ya da fikir sun. Herkesin kendi deneyimleri, değerleri ve duyguları var. Fikir ve öneri sunarken kendini değil, arkadaşını ve onun ihtiyaçlarını odak noktasında tutmaya çalış. “Ben olsam ne yapardım” değil, “Ona şu anda ne iyi gelecek, onun için ne mümkün?” diye düşünmek, bunu kolaylaştırabilir.

• Profesyonel destek seçeneklerinden bahsedebilirsin. Örneğin, okul, iş yeri ya da bir sivil toplum kuruluşu aracılığıyla ulaşabileceği psikolojik danışman, psikolog gibi uzmanlara yönlendirebilirsin. Çevrim içi olarak ise bizim aramızda sitesine bakmasını önerebilirsin.

kararlarına saygı duy

Duygusal ilişkilerde de sosyal ilişkilerde de güven ve saygının önemli bir rolü var. Arkadaşın, şiddet içeren bir ilişkide olduğunun farkında olup yine de ilişkide kalmayı seçebilir. Ayrılmayı denemiş ama geri dönmüş olabilir. Ayrılmaya karar vermenin ve şiddet döngüsünden çıkmanın kolay olmadığını unutma. Güvensiz ilişkileri bitirmek için birkaç deneme gerekebilir ya da bu bitiş hiç gerçekleşmeyebilir.

• İçinde bulunduğu koşulları, davranışlarının getireceği sonuçları ve ayrılıkla ilgili doğru zamanlamayı en iyi arkadaşın bilebilir. Sen aynı düşüncede olmasan da, kararı ne olursa olsun, saygı duy ve yanında ol. Sonuçta, bu onun ilişkisi.

• Profesyonel destek almaya hazır hissetmiyor olabilir; onu yargılama. İsterse fiziksel ve duygusal olarak bu süreçte ona eşlik edebilirsin.

• Ayrılık sürecinde geri dönmemek için duygusal destek isterse, bunu bir başarı ya da başarısızlık meselesi haline getirme. Örneğin telefon etmemesi, iletişim kurmaması için senden destek isterse, onu kontrol etmeye çalışmadan, sadece sürecin onun için nasıl gittiğini birlikte konuşmayı deneyerek bunu yapabilirsin.

ona gücünü hatırlat

Şiddet, güç ve kontrol ile ilgilidir. Arkadaşın, yaşadığı ilişkide kafası karışmış, kaybolmuş ve değersiz hissediyor olabilir. Ona gücünü hatırlatmak için şunları yapabilirsin:

• İlişkilerinde şiddete maruz bırakılan insanlar çoğu zaman özgüven kaybı yaşar, kendilerini güçsüz hisseder ve karar almakta zorluk yaşayabilirler. Onun adına kararlar almak yerine kendi kararlarını almasını desteklemek, arkadaşına gücünü hatırlatacaktır.

• Kendini suçlamasını ve şiddete bahaneler üretmesini engelleyecek cümleler kurabilirsin: “Sana böyle davranması tamamen onunla ilgili, hiçbir bahane şiddeti haklı çıkarmaz.”

• Arkadaşın ayrılık fikrinden korkuyor, partnerine muhtaç olduğunu düşünüyor ya da şiddete rağmen ondan daha iyisini bulamayacağına inanıyor olabilir. Partneri olsa da olmasa da değerli ve sevgiye layık bir insan olduğunu ona hatırlatabilirsin.

• Baskı ve kontrol içeren ilişkilerin diğer bir özelliği, kendini yetersiz ve yalnız hissetmektir. Arkadaşına yalnız olmadığını hissettirmek için etkinlikler düzenleyebilir, birlikte keyifli zaman geçirmek için uygun ortamlar oluşturabilir, varsa ortak arkadaşlarınızı davet edebilirsin. Arkadaşın, yaşadığı şiddetin seviyesine bağlı olarak bu etkinliklere katılmayabilir ya da söz verip sonra gelmeyebilir. Israrcı olmadan denemeye devam edebilirsin.

• Güvende hissetmediği durumları dinleyerek arkadaşının yapabileceği şeyler olduğunu hatırlatabilir, güvenlik planı oluşturmasına destek sunabilirsin.

kendini gözet

Tüm bu süreçte arkadaşını desteklemeye devam edebilmek için senin de kendini gözetmen çok önemli.

Arkadaşını, içinde bulunduğu ilişkiden “kurtarma” sorumluluğu hissedebilirsin. Böyle bir rol üstlenmek, hem senin hem de arkadaşın için yorucu olacaktır. Arkadaşını ilişkisinden kurtarmak senin sorumluluğun değil. Kendini suçlama. Ne olursa olsun, yaşadığı ilişkiyi sürdürme kararının arkadaşına ait olduğunu hatırla ve kararlarına saygı duy. Ortaya çıkan duygularınla baş etmek için arkadaşınla konuşmak yerine kendi destek sürecini başlatabilirsin. Güvendiğin bir yetişkinden destek alabilir ya da duygularını, arkadaşının mahremiyetini gözeteceğini bildiğin bir başka arkadaşınla paylaşabilirsin. Şiddete maruz bırakılan birini desteklemek, duygusal olarak zorlayıcı bir deneyimdir. Kişisel sınırlarını korumayı ve kendini gözetmeyi unutma.

Bazen de farklı bir şekilde, güvenli bir ilişki yaşadığını düşündüğün bir arkadaşın ilişkisinde yaşadığı şiddet deneyimi ile ilgili sana açılabilir. Böyle bir beyan aldığında yapabileceklerinle ilgili bu yazıyı inceleyebilirsin.

Bu yazıda, Know Your IX, One Love ve Love is Respect web sitelerinde yer alan kaynaklardan yararlanılmıştır.

Bu içerik, EMpower Vakfı hibe desteği ile Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği “Ne Var Ne Yok?!” Gençlik Programı ve tabukamu işbirliğinde 2021-2023 yıllarında hazırlanmıştır. Bu içerik yalnızca Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği ve tabukamu sorumluluğundadır ve EMpower Vakfı'nın konumunu yansıtmak zorunda değildir.

Bu ilişki nereye gidiyor? Çok mu hızlı ilerliyoruz? Yeterince hızlı gidiyor muyuz?, gibi sorulardan önce, “koordinat belirt kaptan!” diye haykırasın geldi mi?

Hoşuna giden biriyle tanıştığında hemen çerçevesi belli bir ilişki yaşamak istemeyebilir, hangi ilişki türünü istediğin konusunda kararsız kalabilirsin. Önce biraz bu insanı tanımak, belki onunla ara ara görüşüp, ilişkinizi biraz yavaştan almak isteyebilirsin. Birden çok kişiyi tanımak da, tek bir kişiye odaklanmak da mümkün neticede. Bazen de başka insanlarla tanışmak istediğinde bunu görüştüğün insana söylemenin onu üzeceğini ya da uzaklaştıracağını düşünerek çekinebilirsin.

Bu süreçte ilişkinin ve ilişkilenmenin dozu ne olursa olsun, saygı çerçevesinden çıkarılmadığını nasıl anlayabilirsin? Daha spesifik olarak; tanımlar, rutinler ve ilişkinin nereye gittiği belirsizken de saygıyla ve özenle gittiğinden emin olabilir misin?

Durum, tanım, statü, konum ne olursa olsun, karşı tarafın ne istediği konusunda varsayımlarda bulunmak yerine dürüst olmak süreci kolaylaştıracak ve yanlış anlaşılmaların oluşmasını engelleyecektir.

Yedekleme ne değildir?

Bir ilişkiye başlamadan önce karşındakini tanımak, flört etmek, uyumlu olup olmadığınızı test etmenin güvenli ve keyifli bir yolu olabilir. Herkes istediği ve yapabilecekleri konusunda açık ve dürüstse bunda sorun yoktur. Bu, birbirinizi tanımaktan çok partnerinin seni “belki” listesinde, yani yedekte tutmasına benziyorsa işler zorlaşıp karmaşık bir hal alabilir.

Açık ilişki değildir. Yedekleme, açık ilişki değildir, çünkü açık ilişkide taraflar başka insanlarla da flört etme ya da ilişkide olma ihtimaline karşılıklı onay verir. Yedeklemede ise ilişkiden beklentiler hakkında net, açık ve tarafların onay verdiği bir iletişim yoktur. Aksine ilişki türü, istekler ve sınırlar konusunda bir belirsizlik vardır.

Aldatmaya benzemeyebilir. Yedekleme her zaman aldatma ile aynı şey değildir, çünkü bazen yedekleyen insan aldatmıyorsa bile senden “daha iyisini” bulmak için bir tür arayışta olabilir. Bu yüzden de yedeklendiğini anlamak bazen zaman alabilir.

Flört etmek değildir. İlişkinin iyi günlerinde bazı yedekleme davranışları eğlence ya da oyun gibi gelebilir. Örneğin, bir süre yoğun ilgi gösterip ardından bir anda ilgiyi kesmesini bir tür kaçma-kovalama oyunu ya da flörtleşmenin olağan bir parçası gibi düşünebilirsin. Ama bir süre sonra bu davranışlar öz saygıya zarar verebilir. Karşı tarafın seninle iletişimi seni tanıma çabasından çok “belki” listesinde, yani yedekte tutmasına benziyorsa flört ediyor değil yedekleniyor olabilirsin. Şiddet içeren ilişkilerden çıkmanın neden bazen zor olabileceği hakkında bilgi için tıkla.

Güvenli bir davranış değildir. Yedekleme oldukça yaygın bir flört şiddeti türüdür. Yedekleyen kişi de daha önce yedeklenmiş olabilir ve bu yüzden yedeklemenin flörtleşmenin normal bir parçası, hatta gereği olduğunu düşünebilir. Ama yedekleme manipülasyon, yalan söyleme, tehdit etme gibi yöntemlerle karşı tarafın ilişki hakkındaki düşüncelerini ve sınırlarını etkilemek olduğundan güvenli bir davranış değildir. Güvenli davranışlar ve güvenli ilişkiler hakkında detaylı bilgi için tıkla.

Hak ettiğin bir durum değildir. İçten içe yedeklenmeyi hak ettiğine inanabilirsin. Daha fazlasını isteyebileceğine ve erişebileceğine inancın sarsılmış olabilir. İlişkiler, kimliğini, karakterini ve neyi hak ettiğini belirlemez. Güvensiz ya da olumsuz ilişkilerden sonra her zaman olumlu ve güvenli ilişkiler için yer yaratabilirsin. Kendine biraz zaman vermek, dinlenmek, olanları hazmetmek ya da belli konularla ilgili araştırıp okumak isteyebilirsin.

Peki bu duruma nasıl yaklaşabilirsin?

• Bu kişiye karşı hislerin ne kadar güçlü? Onun ilişkiniz hakkında bir karar vermesini beklerken ne hissediyorsun? Bu durum hayatının diğer alanlarını nasıl etkiliyor? Bu soruların cevapları senin mutlu, güvende ve sağlıklı kalman için doğru kararı vermene yardımcı olabilir.

• Karşı tarafın bakış açısını da anlamak istiyorsan, ona senin hakkında ne hissettiğini ve seninle bir ilişki isteyip istemediğini sorabilirsin.

• Yedeklendiğini düşünüyorsan bunu onunla konuşabilir ve nasıl hissettiğini ona söyleyebilirsin. Onun bu konuda ne düşündüğünü öğrenebilir ve gerekirse sınır koyabilirsin. Sınır koymak sana daha fazla netlik sunabilir. Kişisel sınırların hakkında daha çok bilgi için tıkla.

• Reddedilme kaygısı veya reddedilmeyle yüzleşmek zor olabilir; ancak sınırlarına saygı gösterilmeyen ve içinde kendini kötü hissettiğin hiçbir duruma katlanmak zorunda değilsin.

• Flört etmenin ve biriyle sevgili olmanın bağ kurmanın ve iyi hissetmenin tek yolu olmadığını unutma.

ilişkiler hakkındaki içeriklere git

ilişkiler eğitim modülüne git

2026’nın ikinci sayısından herkese selamlar. tabukamu e-bültenleri bundan böyle her ayın ilk Salı günü 21:00’de e-posta kutunda olacak! Rutin programımız dışında ara ara özel sayılarla da karşına çıkabiliriz.

Bu ay, kendine iyi bak serisine kaldığımız yerden devam ediyoruz ve HIV özelinde kendimize iyi bakabilmek için neler yapabileceğimizi konuşuyoruz.

statünü bil

Test yaptırarak HIV statünü öğren. Bu sayede kendi sağlığın için harekete geçebilir, gerekli önlemleri alabilir ve hizmetlere erişebilirsin. HIV statülerimiz kişisel sağlık durumlarımızdır. Herkes kendi sağlığını korumak ve takip etmekten sorumludur.

📍Nerede test olacağını bilmiyorsan Türkiye Gönüllü Danışmanlık ve Test Merkezleri (GDTM) Haritası’nı incele

korun

Partnerli cinsel davranışlar öncesinde PrEP; cinsel davranışlar sırasında prezervatif ve oral bariyer gibi korunma yöntemlerini ve cinsel davranışlar sonrasında ise PEP kullanmak HIV ve diğer cinsel yolla aktarılabilen enfeksiyonların geçişini engellemeye yardımcı olur. Bu korunma yöntemlerini doğru ve etkili şekilde kullandığından emin olmak için güvenilir kaynaklardan bilgilen —mesela tabukamu’nun korunma yöntemleri modülünü inceleyebilirsin!

Prezervatifler ve oral bariyerler

PrEP temas öncesi koruma sağlayan bir ilaçtır. PrEP veya Temas Öncesi Koruma olarak bilinen yöntem, HIV’le yaşamayan ama HIV’le karşılaşma ihtimalini artıran cinsel davranışlar deneyimleyen kişilerin kullandıkları bir korunma yöntemidir. Temas Öncesi Koruma, vücudun HIV ile karşılaşması durumunda virüsün hücrelere tutunarak kendini çoğaltmasını durdurur ve HIV aktarımının gerçekleşmesini engeller. PrEP’in nasıl ve ne zaman kullanılabileceği hakkında bir enfeksiyon uzmanı doktora danışmak önemlidir. Doktor kontrolleri ve danışmanlığı olmadan doğrudan PrEP kullanılmamalıdır.

PEP temas sonrası koruma sağlayan bir ilaçtır. PEP veya Temas Sonrası Koruma olarak bilinen yöntemse, HIV aktarım ihtimali olan cinsel davranıştan sonra 72 saat içinde kullanılmaya başlanan ve HIV’in vücuda tutunmasını engelleyen bir yöntemdir. PEP, HIV tedavisini oluşturan ilaç kombinasyonlarından oluşur. Tek seferlik 28 gün boyunca ilaç kullanımını içeren bir HIV önleme yöntemidir. Temas Sonrası Koruma, HIV aktarımını engellemek için kullanılan düzenli bir yöntem değil, acil bir önlemdir.

PrEP ve PEP hakkında detaylı bilgi al

bazı şeyleri paylaşma

Sevgiyi, iltifatları ve empatiyi paylaş ama şırınga, tıraş bıçağı, seks oyuncağı gibi eşyaları başkalarıyla paylaşma. Küpe, piercing ve dövme gibi uygulamaların güvenilir ve hijyenik koşullarda gerçekleştirildiğinden emin ol. Kullanılan araçların steril olduğundan ve paylaşımlı şekilde kullanılmadığından emin ol.

tedavi süreci hakkında bilgilen

HIV enfeksiyonu, bir virüsün sebep olduğu viral bir enfeksiyon olduğu için tedavisi de antiviral ilaçlar yoluyla gerçekleştirilir. HIV, tedavi sonucunda vücuttan tamamen kaybolabilecek bir virüs değildir. Yani tedavinin amacı virüsü kontrol altına almaktır. Antiretroviral tedavi denilen bu tedavi, virüsün çoğalmasını önler ve bağışıklık sistemini destekler.

HIV hakkındaki videolarımızı izledin mi?

tıkla ve izle!

B=B’yi bil

Günümüzde antiretroviral ilaçlar, kanda bulunan HIV miktarını (viral yük) kanda belirlenemeyen seviyeye kadar düşürmektedir. Belirlenemeyen seviyede ise prezervatif veya PrEP kullanılmayan cinsel ilişkiyle dahi HIV aktarımı mümkün olamaz. Buna Belirlenemeyen=Bulaşmayan yani B=B denir.

ABD Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri (CDC) ve Türkiye’nin de üyesi olduğu Dünya Sağlık Örgütü (WHO) gibi uluslararası otoritelerin kabul ettiği B=B, partnerlerden birinin HIV pozitif, diğerinin ise HIV negatif olduğu çiftleri kapsayan önemli çalışmalardan elde edilen güçlü bilimsel kanıtlara dayanmaktadır. Bu çalışmalar neticesinde HIV’in cinsel yolla aktarıldığı tek bir vaka bile tespit edilmemiştir. Bu nedenle HIV ile yaşayanların aldığı tedavi HIV’i önlemek amacıyla da önerilmektedir.

güvenli alanlar ara

Eğer tedavi ve takibini uygulayan doktordan memnun değilsen, bu uzman sana kendini yargılanmış, aşağılanmış veya güvensiz hissettiriyorsa, gittiğin merkezi değiştirebilirsin. Herkes güvende ve desteklenmiş hissettiği bir tedavi sürecini hak eder! Bunun için HIV’le yaşayan başka insanlardan veya HIV’le yaşayanları destekleyen dernek ve kurumlardan destek alabilirsin. Örneğin Pozitif Dayanışma’dan veya Pozitif-iz Derneği’nden ücretsiz akran danışmanlığı talep edebilirsin.

sağlık hizmeti alabileceğini unutma

HIV tanısı aldıktan sonra sağlık hizmetlerine erişebilmek önemlidir ve tedavi sürecini destekler. Mesela, ücretsiz tedaviye erişmen mümkün olabilir. Bazen, HIV tanısı alan insanlar tedavi sürecinin pahalı olacağını düşünerek sağlık hizmeti almaktan çekinebilir. Ama Türkiye’de vatandaşlar için HIV tedavisi sosyal güvence kapsamında tamamen ücretsiz olarak sağlanır*. Bu yüzden, doktor muayenesi, testler ve ilaçlar için herhangi bir ücret ödenmesi gerekmez.

HIV tedavisi, bir enfeksiyon uzmanı doktora danışmanlığında ve düzenli bir şekilde sürdürülmelidir. Bu yüzden kontrolleri aksatmamak ve takip sürecine dahil olmak önemlidir. Tedavi ve takibin yapılmadığı bir şehirde yaşıyorsan doktor seni, yaşadığın yere en yakın tedavi merkezinin olduğu şehre yönlendirebilir.

*GSS prim borcu olanlar ve yurtdışında tanı alan ancak Türkiye’’de oturum sahibi yabancılar hariç.

kendine iyi bak serisinin diğer sayılarını okumuş muydun?

Bu sayının danışmanı hakkında: Pozitif Dayanışma

Pozitif Dayanışma, HIV ile yaşayan kişilere akran danışmanlığı veren ve HIV testi konusunda farkındalık çalışmaları yapan bir örgütlenmedir. Akran danışmanlığı ile deneyim aktarımını ve Bir Mesaj Bir Test (1M1T) Uygulaması ile de kişilerin düzenli test yaptırma alışkanlığı edinmesini amaçlıyor. Yeni HIV+ tanısı alan kişiler, HIV ile yaşamaya alışma sürecinde kendisi gibi HIV pozitif olan bir akranına ihtiyaç duyabilir. HIV ile yaşarken kazandıkları deneyimleri paylaşarak ve dayanışarak kişilerin HIV ile barışmasına ve hayatını olağan şekilde devam ettirmesine destek oluyorlar.

daha fazla bilgi al

Yeni yılda yeni hedeflerden önce, temel bazı konulardan bahsedelim isteriz: kişisel sınırlar! İster ilişkilerinde, ister sadece seni ilgilendiren kararlarda… Kişisel sınırların bir yol gösterici adeta. Peki nedir bu kişisel sınırlar? Hep olumsuz şeylerden bizi korumaya mı yararlar? Onlar da bizim gibi çeşit çeşit midir?

Sınırlar çoğu zaman toplumun, ailemizin, kurumların ya da yasaların belirlediği ve davranışlarımızı düzenleyen kuralları akla getirse de sınırlar çok çeşitli olabilir.

Kişisel sınırlar, kişisel ilişkilerimizde daha güvende ve rahat hissetmek için belirlediğimiz sınırlardır. İlişkilerimizde kendimizle ilgili kararlar bize aittir, çünkü neyin bize iyi ve güvende hissettirdiğini en iyi biz bilebiliriz. Aynı şekilde, partner(ler)imizin de kişisel sınırları vardır. Bu sınırların ne olduğunu bilmek ilişkilerde belirsizlik, endişe ve soru işaretlerini azaltır; karşılıklı güven hissiyle, daha özgür ve yaratıcı bir ilişki yaşamanı mümkün kılar. Kişisel sınırlar baskı kurmaz, bizi özgürleştirir.

kişisel sınır çeşitleri

Kişisel sınırlar ilişki içinde kendini farklı biçimlerde gösterebilir.

• Mekansal sınırlar: İçinde bulunduğumuz mekanlarda nasıl davranmak istediğimiz ile ilgili sınırlardır. Sokak, ev, okul ya da başka yerlerde kendimizi farklı hissedebilir, farklı davranmak isteyebiliriz. Bu yüzden farklı mekanlara göre farklı sınırlar belirleyebiliriz. Mesela, okulda el ele tutuşmayı istemezken sokakta el ele tutuşmaktan hoşlanabiliriz.

• Zamansal sınırlar: Bir şeyi ne zaman ve ne sürede yapmak istediğimizle ilgili belirlediğimiz sınırlardır. Örneğin, film izlerken partnerimizden gelen mesaja cevap vermeyi istemeyebiliriz ya da arkadaşlarımızla geçirdiğimiz zaman içinde sadece arkadaşlarımıza odaklanmayı tercih edebiliriz.

• Fiziksel sınırlar: Fiziksel sınırları bedenimiz üzerinden belirleriz. İlişkilerde bu sınırlar, bedenimizin hangi fiziksel yakınlık ve fiziksel temas seviyesinde iyi ve rahat olacağı ile alakalıdır. Örneğin, partnerimize sarılırken rahat hissediyor fakat öpüşmeyi tercih etmiyor olabiliriz. Dokunulmaktan keyif alıyor ama vücudumuzun bazı bölgelerine dokunulmasından rahatsız oluyor olabiliriz. Bazen de dokunulmasından hoşlandığımız bölgeye o an dokunulmasını istemeyebiliriz. Bunları ifade etmekte özgürüz.

• Duygusal sınırlar: Duygusal olarak güvende ve rahat hissetmemizi sağlayan sınırlardır. İlişki içinde güven ve rahatlık, zaman içinde gelişen duygulardır. Örneğin, romantik ilişkilerde partnerine onu sevdiğini söylemek bazen zaman gerektirebilir. Nasıl bir ilişki türü içinde devam etmek istediğimiz yine duygusal sınırlarla ilgilidir.

• Dijital sınırlar: Dijital ortamda iletişim kurarken güvenli ve güvenli olmayan sınırlar arasındaki farkı anlamak bazen zorlaşabilir.

  • Çevrimiçi ortamlarda birlikte görülmek istiyor muyuz?

  • Konum paylaşmak senin için güvenli mi?

  • Mesajlaşma ve sosyal medya kullanımınızla ilgili karşılıklı beklentileriniz var mı?

  • Özel hayatına dair neyi ne kadar paylaşmak istiyorsun?

Tüm bunlar, dijital sınırlarını belirlerken kendine sorabileceğin bazı sorular olabilir. Öte yandan, dijital sınırlar ve fiziksel sınırlar her zaman birbiriyle aynı olmayabilir. Dijital araçları kullanma biçimin, ilişkini herkese açık yaşamayı isteyip istememek, kişisel hayatını paylaşmayı tercih edip etmemek gibi pek çok sebeple de dijital sınırlarını belirleyebilirsin. Örneğin, yan yanayken el ele tutuşmaktan hoşlanıyorsundur ama sosyal medyaya el ele tutuşurken fotoğrafını paylaşmak istemiyor olabilirsin.

neden kişisel sınırlara ihtiyaç duyarız?

Kişisel sınırlar kendinle ilgili birçok şeyi anlayıp tanımlamana yardımcı olur.

• Kim olduğumuzu,

• Hissettiklerimizi,

• Düşündüklerimizi,

• Beklentilerimizi, ve

• İhtiyaçlarımızı kişisel sınırlarımız anlayabilmemize ve tanımlayabilmemize yardımcı olur.

Bunları başkalarının duygu, düşünce, beklenti ve ihtiyaçlarından ayırabilmemize olanak sağlar. Böylece her birimizin istek ve ihtiyaçlarının farklı olabileceğini anlayabilir ve bu farklılıklara saygı duymayı öğrenebiliriz. Sınırlarımızı belirlerken kendi istek ve zevklerimizle ilgili bir keşif yolculuğuna çıkabilir ve kendimizi daha yakından tanıyabiliriz. İlişkilerin keyifli yanlarından biri de partner(ler)imizle birlikte kendimizi de daha yakından tanıyabilmektir.

Ayrıca kişisel sınırlar;

• Kendimize ve ihtiyaçlarımıza özen göstermemizi,

• Kişisel özgürlük alanımızı koruyabilmemizi,

• Suçlu hissetmeden “hayır” diyebilmemizi,

• Suçlu hissettirmeden “hayır”ı kabul etmemizi,

• Kendimizi ve partner(ler)imizi daha iyi tanımamızı, ve

• Daha güvenli ve keyifli ilişkiler kurabilmemizi mümkün kılar.

Bu içerik, EMpower Vakfı hibe desteği ile Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği “Ne Var Ne Yok?!” projesi ve tabukamu işbirliğinde hazırlanmıştır. Bu içerik yalnızca Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği ve tabukamu sorumluluğundadır ve EMpower Vakfı'nın konumunu yansıtmak zorunda değildir.

Etrafta yeni yılın yaklaşmasıyla beraber “yeni ben”, “daha üretken ben”, “daha fit ben” hedeflerinin dolaşmaya başladığını görmekten sana da bize olduğu gibi bay geldiyse, bu sayı sana!

Çünkü belki de yeni yılla kendine verebileceğin en büyük hediye biraz durmak ve “öz bakım”ın ne anlama geldiğini yeniden düşünmek olabilir. Kendine iyi bak serimizin ikinci sayısına hoş geldin!

Öz bakım sadece sabahları matcha içmek ya da motivasyon dolu notlar yazmak değildir. Aksiyona geçmeden manifestlemek ise hiç değil! İstersen bunları da yapabilirsin elbette, fakat öz bakım, kendine iyi davranmanın, sınırlarını fark etmenin ve ihtiyaçlarını ciddiye almanın en radikal halidir. Radikallik ve öz bakım ne alaka? diye sorduğunu duyduk sanki! Öz bakımın en temeline inelim öyleyse…

Öz bakım pratiklerinin kökeni 1960’lı yıllarda Amerika’da ortaya çıkan politik bir eyleme dayanıyor. Öz bakım, siyah feministlerin ve aktivistlerin “kendine ve topluluğuna bakım vermek bir direniş biçimidir” diyerek ortaya koyduğu düşünce üzerinden yükseliyor. Sağlık haklarına ve sağlık hizmetlerine erişimin eşit ve adaletli olması için mücadele veren bu hak savucunuları için kendi bedenine, ruhuna ve toplululuğunun iyi olma haline sahip çıkmak bir başkaldırıydı. Yani öz bakım bir lüks veya sosyal medya trendi değil, toplumsal adaletsizliklerle mücadelede bir güçlenme aracıydı. Biz de bu sayıyı öz bakımın bu köklerini hatırlayarak ve onurlandırarak sana ulaştırıyoruz.

öz bakım nedir?

Öz bakım, bedenin, zihnin ve duyguların ihtiyaçlarını fark etmek ve bu ihtiyaçları karşılamak için attığın adımların bütünüdür. Öz bakım birçok konuyu kapsar.

• Fiziksel bakım: Dişlerini fırçalamak, duş almak, yeterince uyumak, hareket etmek, beslenmeye dikkat etmek,

• Ruhsal ve duygusal bakım: Kendine zaman ayırmak, dinlenmek, iyi gelmeyen veya güvensiz ilişkilerden uzaklaşmak,

• Cinsel bakım: Partnerli cinsel davranışlarında korunma yöntemleri, kayganlaştırıcı gibi ürünler kullanmak, cinsel yolla aktarılabilen enfeksiyon testleri yaptırmak, haz ve orgazm hakkında bilgilenmek, bedenine dair olumsuz yargı dağıtanlara karşı mesafelenmek,

• Sağlık takibi: Rutin testlerini yaptırmak, varsa ilaçlarını aksatmamak, gerektiğinde bir uzmandan destek almak gibi pratikler, bazı temel öz bakım uygulamaları arasında sayılabilir.

Tüm bunların ortak noktası, kendini ve ilişki kurduğu insanları önemsemektir.

öz bakım ne değildir?

Öz bakım, “güzellik” ya da “mükemmel görünmek” anlamına gelmez. Kıllarını almak, makyaj yapmak, moda olan kıyafetleri giymek gibi şeyler kişisel tercihlerdir ama “bakımlı olmak” için bunları yapmak zorunda değilsin. Öz bakım, bir “güzellik standardı”na uymak değil, kendine saygı duymanın ve sınırlarını korumanın bir yoludur.

öz bakım ve haklar

Öz bakım sadece bireysel değil, aynı zamanda toplumsal bir konudur. Çünkü öz bakımını sürdürebilmek için bazı temel haklara sahip olman gerekir:

• Temiz suya ve hijyenik ürünlere erişim hakkı

• Güvenli bir tuvalet veya özel alan hakkı

• Sağlık hizmetlerinden, özellikle de cinsel ve üreme sağlığı hizmetlerinden ücretsiz veya erişilebilir şekilde faydalanma hakkı

• Ruh sağlığı desteğine erişim hakkı

• Bedensel özerklik, yani kendi bedeniyle ilgili kararları verebilme hakkı öz bakım içinde değerlendirilen haklardır.

Bu haklara erişim herkes için eşit ve adaletli olmayabilir. Bazı insanlar ekonomik, toplumsal veya kültürel nedenlerle öz bakımını sürdüremeyebilir. Bu yüzden öz bakım sadece “kendine iyi davranmak” değil, aynı zamanda bu hakların herkes için erişilebilir olması gerektiğini fark etmek ve bunun için ses çıkarmaktır.

öz bakımını sağlamak için neler yapabilirsin?

Öz bakım herkes için farklı bir şekil alabilir, ama istersen şu küçük ama etkili adımlarla başlayabilirsin:

🧘‍♀️ Vücudunu dinle: Ne zaman yoruluyorsun, ne zaman rahatlıyorsun? Uykunu, yeme düzenini, beslenme tercihlerini, enerjini fark etmeye çalış.

📅 Kendine zaman ayır: Hepimiz bazen ders, iş, sosyal medya arasında kaybolabiliyoruz. Günün 10 dakikasını bile sadece kendinle geçirmek bir fark yaratabilir.

💬 Destek iste: Zorlandığında güvendiğin bir arkadaşla, aile üyesiyle ya da bir uzmanla konuşmak ve yardım isteyebilmek öz bakımın en önemli parçasıdır.

🚫 Sınır koy: İstemediğinde “hayır” diyebilmek, başkalarını kırmak değil, kendini ve sınırlarını korumaktır.

💕 Kendine karşı şefkatli ol: Herkes hata yapabilir. Öz bakım, mükemmel olmak değil, insan olmayı kabul etmektir. Bazen de kendine karşı şefkatli olmak fiziksel şeylerle ilgilidir: Üstüne giydiğin kumaşın teninde iyi hissettirmesi, sezonun rengine değil, en sevdiğin renklere odaklanmak, toksik içerikli ürünlerden uzak yaşayabilmek, tepe ışıklarla değil de loş ışıklarda çalışmak.

Unutma, öz bakım bir yarış değil. Yeni yılda hedefin “daha fazla üretmek” değil, “daha iyi hissetmek” olabilir mi? Ne dersin? :)

Bu sayının destekçisi hakkında: Badecanlar

Yıllardır trendlere göre değil, vücudumuzun ihtiyaçlarına göre; yerel içeriklerle, yerel üretimlerle, hayvanlar üzerinde test etmeden, vegan, şefkatli içeriklerle ve sosyal medya hesaplarını adeta halk sağlığı eğitimi için kullanan, canla başla çalışan bir ekip Badecanlar. Bu sayımızda bize destek oldukları için Badecanlar’a teşekkür ederiz!

badecanlar.com

Arkadaşlar, özel hayatlarını ilgilendiren birçok konu hakkında konuşabilir, fikir paylaşımında ve önerilerde bulunabilir. Bu konulara flört ilişkileri de dahil olabilir. Flört ilişkilerindeki güzel ve keyifli anlardan bahsetmek daha kolayken, anlamlandırması veya yaşaması zor deneyimlerden bahsetmek bazen daha zor olabilir. Örneğin, şiddet içeren güvensiz bir ilişkideki bir arkadaşın çeşitli sebeplerden dolayı bu konuyu açmak istemeyebilir.​

Arkadaşın maruz bırakıldığı şiddet hakkında açılmasa bile bazen bazı işaretler arkadaşının ilişkisinde şiddet olduğunu düşündürebilir. Bazen de bunu anlamak çok kolay olmayabilir. Çünkü şiddet sadece fiziksel olarak gerçekleşmez. Fiziksel şiddeti fark etmek daha kolayken duygusal şiddeti tanımlamak ve fark etmek zaman alabilir. Dışarıdan mükemmel görünen bir ilişki, özel anlarda yoğun ve düzenli psikolojik şiddet içeriyor olabilir. Şiddet uygulayan kişiler sosyal ortamlarda sakin, saygılı ve güvenilir bir imaj çizebilir. İlişkilerine bağlı, ilgili ve sorumlu görünen partnerler ilişkilerinde baskı ve kontrol uyguluyor olabilir. Cinsel yönelimi, cinsiyet kimliği, sosyal statüsü, ekonomik ya da eğitim durumu ne olursa olsun herkes şiddet davranışının uygulayanı olabilir.

arkadaştaki değişimler

İlişkisinde şiddete maruz bırakılan bir kişinin görünüş, hâl ve davranışlarında zaman içinde bazı değişimler gözlemlenebilir.

Elbette yeni bir ilişkiye başlamak, kişinin yaşamında değişimleri beraberinde getirebilir. İlişkisine zaman ayıracağı için arkadaşları ile eskiye göre daha az vakit geçirebilir, ilgi alanları çeşitlenebilir, yeni arkadaşlar edinebilir. Sen de ilişkide olan bir arkadaşında bazı değişimler gözlemliyor olabilirsin. Öte yandan, bu değişimler arkadaşın tercih ettiği için değil, baskı ve kontrol altında hissettiği için de gerçekleşiyor olabilir. Eğer arkadaşın son zamanlarda aşağıdaki davranışlardan birkaçını sergiliyor ve bu senin dikkatini çekiyorsa, bunlar ilişkisinde zarar gördüğüne dair uyarı işaretleri olabilir.

uyarı işaretleri

Arkadaşın;

• Seninle eskiye oranla çok daha kısıtlı zaman geçiriyorsa,

• Seninle geçirdiği zamanlarda sık sık telefonuna bakıyor, mesajlaşıyor, endişeli ve suçlu görünüyorsa,

• Partneri ile beraber olmadığı anlarda dahi sürekli onunla iletişim halindeyse,

• Zihni dağınıksa ve sohbete odaklanamıyorsa,

• Planlayacağınız bir etkinlikle ilgili karar vermeden önce duraksıyor ve her defasında partnerine sorma ihtiyacı duyuyorsa,

• Planladığınız etkinlikleri son anda iptal ediyor ya da etkinliklere gelmiyorsa,

• Zaman zaman yalan söylüyorsa,

• Kendi ihtiyaçlarından çok partnerinin ihtiyaçlarından bahsediyor ve kendi ihtiyaçlarını göz ardı ediyorsa,

• Sosyal medya hesaplarındaki fotoğrafları sık sık siliyor ya da daha az paylaşım yapıyorsa,

• Sosyal medyada takip ettiği bazı kişileri takip etmeyi bıraktıysa,

• Giyimi ve dış görünüşü eskisinden farklı ise, tarzında dikkat çekici değişimler oluyorsa,

• Son zamanlarda daha içe dönük, mutsuz ve kaygılı görünüyorsa,

• Ani duygu değişimleri yaşıyor ve modu bir anda değişiyorsa,

• Derslerindeki başarısında düşüş varsa, okuldaki devamsızlığı arttıysa,

• Arkadaşlarına ve heyecan duyduğu alanlara ilgisi azaldıysa,

• Öz bakımını ihmal ediyor, kendiyle eskisi kadar ilgilenmiyor ya da kendini beğenmiyorsa,

• Kendine olan güveni, bir şeyleri tek başına yapabileceğine dair inancı azalmışsa ve değersiz hissediyorsa,

• Bedeninde morluk ya da zorlama izleri varsa,

• Alkol, sigara ya da madde kullanımı başlamış ya da artmışsa,

• Kendine ya da bedenine zarar veren davranışlar geliştirmişse; iştahı ve uyku düzeni değişiyorsa,

• Tecavüz, şiddet, ihlal gibi kelimeleri kullanmasa da ilişkisinde bu tür davranışlarla karşılaştığını ima ediyorsa…

Bu değişimler arkadaşının kontrol ve baskı içeren bir ilişkide olduğuna dair uyarı işaretleri olabilir. Bu değişimler her zaman şiddetin belirtisi olmayabilir ya da burada yazılı olmayan başka örnekler de olabilir. İlişkisinde zarar gördüğünü düşündüğün arkadaşınla bu konuda diyalog başlatmak ve onu desteklemek için bu yazıya göz atmak isteyebilirsin.

Bu yazıda, Love is Respect ve Safe Horizon web sitelerindeki kaynaklardan yararlanılmıştır.

Bu içerik, EMpower Vakfı hibe desteği ile Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği "Ne Var Ne Yok?" Gençlik Programı ve tabukamu işbirliğinde 2021-2023 tarihleri arasında hazırlanmıştır. Bu içerik, yalnızca Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği ve tabukamu sorumluluğundadır ve EMpower Vakfı'nın konumunu yansıtmak zorunda değildir.

İlişkilerde çatışmalar olabilir, ancak tartışmalar kişisel saldırılara veya partnerin benlik algısını düşürme çabalarına dönüşmemelidir.

Çatışmalar, fikir ayrılıkları ve anlaşmazlıklar her ilişkide olabilir. Partnerlerin farklı hatta zıt fikirlere sahip olması normaldir. Herkesin dilediği gibi düşünme hakkı vardır. Ancak hiçbir şey fiziksel kavgaların, hakaret dolu sözlerin, suçlama ve saldırıların bahanesi olamaz ve bunları kabul edilebilir hale getirmez. İlişkilerde önemli olan, açık iletişim kurmak, karşıdakini dinlemek ve anlamaktır. Bu sayede ilişkiler daha güvenli olabilir. Aşağıdaki adımlar tartışma ya da kavga anında daha güvenli bir noktada kalmana yardımcı olabilir:

• Sınır oluştur: İlişkinin gündelik seyrinde tarafların birbirine gösterdiği saygıyı tartışma sırasında da sürdürmek önemlidir. Eğer partnerin sana hakaret ediyor, lakap takıyor, seninle alay ediyorsa ona durmasını söylemek, sınır oluşturmaya bir örnektir. Eğer durmazsa, tartışmaya devam etmek istemediğini söylemek iyi bir seçenek olabilir. Bu şartlar altında devam etmek tartışmayı güvenli olmayan bir noktaya çekecektir. Daha fazlası için buraya tıkla.​

• Asıl sorunu bul: Tartışmanın arkasındaki gerçek konularda uzlaşmaya çalışarak, sorunun özünü gizleyen sürekli kavgalardan kaçınabilirsin. Uzlaşılamayan konunun kişisel seçimler ve ihtiyaçlarla mı yoksa kontrol ve güç mücadelesi ile mi alakalı olduğunu tespit etmeye çalışarak tartışmayı daha verimli bir noktaya taşıyabilirsin.

• Farklı fikirde olmayı kabul et: Sen ve partnerin bir sorunu çözemezseniz, bazen bırakmak en iyisidir. Çatışmalar kazanılması gereken bir iletişim rekabeti değildir. Her konuda hemfikir olamazsınız. Eğer sorun bırakılmayacak kadar önemliyse ve farklı fikirde olmayı kabul edemiyorsanız, birbirinizden ve ilişkinizden beklentilerinizi yeniden gözden geçirebilirsiniz.

• Mümkün olduğunda uzlaş: Hangi filme gidileceği hakkında yapılacak basit bir seçim bile üzerinde uzlaşı gerektiren bir konu haline gelebilir. Bazen istek ve ihtiyaçların çatıştığı durumlarda uzlaşmak, çatışma çözümünün ve güvenli ilişkinin önemli bir parçasıdır. Bunun ortak bir çaba gerektirdiğini unutmamak ve uzlaşmak için gerekli emeği vermeye hazır olmak gerekir. Ancak uzlaşı sağlamaya çalışırken inançlarından veya değerlerinden ödün vermek zorunda hissediyorsan, durduğun yeri vurgulaman önemlidir

güvenli ilişkilerin özellikleri

Güvenli ilişkileri 10 maddede şöyle özetleyebiliriz:

• Kendi isteklerinin, ihtiyaçlarının, inançlarının, düşüncelerinin, beğenilerinin farkında olmak ve bunları ifade edebilmek,

• Zorunluluktan ya da partnerini memnun etmek için değil, kendin istediğin için “evet” diyebilmek,

• Suçlu hissetmeden “hayır” diyebilmek,

• Çatışmalar/fikir ayrılıklarında duygu ve düşüncelerini ifade ederken güvende hissetmek,

• Kendini gözetmek, kendine vakit ayırmak,

• Arkadaşlarından, hayallerinden, hobilerinden ödün vermek zorunda bırakılmamak,

• Hissettiklerin ve yaptıkların arasında uyumsuzluk yaşamıyor olmak,

• Kendi hedeflerine ulaşmada desteklendiğini hissetmek,

• Başkasının mutluluğundan değil, kendi mutluluğundan sorumlu olmak, ve

• İlişki içinde eşit olduğunu hissetmek.

Güvenli ilişki özellikleri arasında sayılan pek çok ihtiyaç ve istek, aslında güvende ve iyi hissetmek için ihtiyaç duyduğumuz kişisel haklardır. Flört ilişkisi içinde de bu haklara sahipsin ve bunları talep edebilirsin. Çünkü baskı ve şiddetin olmadığı ilişkiler hepimizin hakkı!

Hangi davranışların güvenli, hangilerinin zarar verici olabileceği nasıl anlayacağını düşünüyorsan, ”güvenli mi güvensiz mi?” testini çöz.

“İlişki Spektrumu”nda loveisrespect.org’da yer alan “Relationship Spectrum” içeriğinden, “Güvenli bir ilişkide çatışmalar nasıl çözülür?” bölümünde loveisrespect sosyal medya içeriklerinden yararlanılmıştır.

​Bu içerik, EMpower Vakfı hibe desteği ile Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği “Ne Var Ne Yok?!” projesi ve tabukamu işbirliğinde hazırlanmıştır. Bu içerik yalnızca Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği ve tabukamu sorumluluğundadır ve EMpower Vakfı'nın konumunu yansıtmak zorunda değildir.

Şiddete maruz bırakılan kişilerin mücadele etmek zorunda kaldığı sorunlardan biri de “mağdur suçlayıcı” bakış açısıdır.

Mağdur suçlayıcılık, şiddetin sorumlusu olarak şiddete maruz bırakılan kişiyi suçlamak anlamına gelir. Bu bakış açısı, şiddeti uygulayan kişiyi suçsuz sayar. Şiddete maruz bırakılan kişiyi sorumlu tutar, kişinin neden o şiddeti hak ettiği hakkında da bahaneler üretir. Şiddeti uygulayanın değil de şiddete maruz kalanların suçlandığı, sıkça duymuş olabileceğin cümlelerden bazıları şunlara benzeyebilir:

• “Zaten sevgilisi değil miydi?”

• “Neden daha önce anlatmamış?”

• “Ayrılsaymış o zaman.”

• “Demek ki hak etmiş.”

• “Öyleyse halinden memnun olmalı.”

• “Bazıları da şiddet yaşamak istiyor.”

• “Bak, yine ona geri dönmüş.”

• “Buna rağmen bir de ilişkide kalmayı seçiyor.”

Kişiler suçlanacaklarını düşündükleri için bazen yaşadıkları şiddeti anlatmaktan çekinirler. Kimsenin onlara inanmayacağını, hatta kendi davranışlarını şiddetin sebebi olarak göstereceklerini düşünebilir ya da şiddete maruz bırakıldıkları bir ilişkiyi sürdürdükleri için yargılanmaktan çekinebilirler.

Dışarıdan bakan biri için, şiddet içeren bir ilişkiyi sonlandırmak kolay görünebilir. Oysa flört şiddeti, kontrol ve güç üzerine kuruludur ve kişinin karar verme gücünü zamanla elinden alabilir. Bu nedenle, güvensiz bir ilişkide kalan kişileri yargılamak ve suçlamak yerine, ayrılmalarına engel olabilen birçok nedeni fark etmek önemlidir. Bu, şiddete maruz bırakılan kişilerin açılmalarını ve destek almalarını kolaylaştırabilir. Şiddet içeren bir ilişkiyi sürdürmenin sebepleri arasında şunlar olabilir:

güvensiz davranışları sevgi göstergesi sanmak

Diziler, filmler, reklamlar, sosyal medya paylaşımları ve sosyal çevredeki ilişkilerde yaşananlar; kıskançlık, sahiplenme ve kontrol gibi davranışları aşk ve sevginin göstergesi sanmaya neden olabilir. "Seni sevmesem kıskanmam, sevdiğimden yapıyorum, sevmesem umrumda olmazsın” gibi cümleler kişinin maruz kaldığı kontrol ve baskıyı, sevginin bir parçası olarak sunabilir. Bu nedenle, kişiler şiddete maruz bırakıldıklarının farkında olmayabilir. Ayrıca, kendi ilişkilerini karşılaştırabilecekleri güvenli bir ilişki örneğinin bulunmaması, zarar veren davranışları fark etmeyi zorlaştırabilir. Bu davranışlara maruz bırakılanlar, her ilişkinin böyle olduğunu düşünebilir. İlişkilerde bazen kıskançlık hissedilebilir, ama bu kontrol ve şiddetin bir bahanesi değildir. Kıskançlık duygusunun nedenleri üzerine düşünmek ve bu duygu ile baş etmek kişinin kendi sorumluluğudur.

utanç ve kabullenmemek

Kimse şiddet içeren güvensiz ilişkiler yaşamak istemez ve bunu hak etmez. İlişkide şiddete maruz bırakılan kişinin bunu başkasıyla paylaşması bir yana, bazen kabul etmesi bile çok zor olabilir. Şiddete maruz bırakılan kişi, şiddete maruz bırakılmanın bir zayıflık olduğunu düşünebilir; bunu kendisine ve partnerine yakıştıramayabilir. Bu durumun yarattığı utanç sebebiyle, şiddeti görmezden gelebilir ya da kabul etmeyebilir.

İlişkilerde şiddetin oluşması ve gerçekleşmesi birdenbire olmaz, belli bir sürece yayılır. Şiddet uygulayan partner(ler) ilişkide güç ve kontrolü genelde zamanla ele geçirir. Bu süreçte, şiddete maruz bırakılan kişi yalnızlaşabilir, özgüven kaybına uğrayabilir ve kendini suçlayabilir. Bu sebeple de, kendi davranışları sonucunda şiddete maruz bırakıldığına inanabilir ya da hatayı kendinde arayabilir.

sorumlu ve suçlu hissetmek

Kişi, “Aslında böyle biri değil, ben çok kızdırdım, bu aralar pek iyi hissetmiyor, o nedenle böyle davrandı" gibi düşüncelere kapılabilir. Ya da partnerinin “Sen de damarıma bastın, ben sana oraya gidemezsin demiştim, bana bunu sen yaptırdın" şeklindeki manipülasyonlarını kendi düşüncesiymiş gibi kabullenebilir.

kimsenin ona inanmayacağını düşünmek

Şiddet mağdurlarının suçlanması ve yargılanması nedeniyle, şiddete maruz bırakılanlar çoğu zaman kimsenin onlara inanmayacağını düşünürler. Bu da yaşadıkları şiddeti paylaşmalarına ve destek istemelerine engel olabilir. Şiddeti uygulayan kişi bazen ünlü, popüler, saygın ya da sevilen biri olabilir. Bu yüzden de şiddete maruz bırakılan kişi, açıldığı insanların kendisine inanmayacağını ya da taraf tutacağını düşünebilir.

korkmak

Korku, farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Şiddete maruz bırakılanlar ayrıldıktan sonra yalnız kalmaktan ya da ayrılma kararı sebebiyle daha fazla şiddete maruz kalmaktan korkabilirler. Çoğu şiddet durumu ayrılık kararı ya da konuşmasından sonra artar. Şiddet uygulayan kişi, fiziksel ve psikolojik yollarla partnerini tehdit edebilir. Örneğin, ilişkinin özelini diğer insanlarla paylaşacağını söyleyebilir ya da partnerinin çevresine açılmadığı LGBTİ+ bir ilişkide partnerini cinsel yönelimini açık etmekle tehdit edebilir.

destek kaynaklarına ulaşamamak

Genç biri için flört ilişkilerinden bir yetişkine bahsetmek ve bu konuda konuşmak kolay olmayabilir. Özellikle toplumsal cinsiyet rolleri ve toplumdaki yaygın homofobi/ transfobi/ bifobi, genç kadınların ve LGBTİ+’ların aileleri ve yakınlarındaki yetişkinlerle ilişkileri hakkında konuşmalarını zorlaştırabilir. Kişiler, okullarındaki rehberlik servislerine yeterince güvenmeyebilirler. Kişi, ilişkisi içinde yalnızlaşmış ve arkadaş çevresi de daralmışsa, sosyal anlamda destek alamamak, kişinin ilişkiden çıkmasını zorlaştırabilir.

ilişkiyi sürdürmek konusunda baskı hissetmek

İlişkide olmak, dışarıdan havalı görünebilir. Özellikle arkadaş çevresinde çoğu kişinin ilişkisi varsa, “Kötü ilişki, olmayan ilişkiden iyidir” düşüncesi baskın olabilir. Kişiler, arkadaşlarından kabul görmek için mutlu ya da güvende hissetmeseler bile bir ilişkide olmak zorundaymış gibi hissedebilirler.

kültürel ya da dinî değerlerin baskısını hissetmek

Kültürel ve dinî değerler, ilişkilerde fiziksel, duygusal ve cinsel yakınlığın nasıl olması gerektiğine dair neyin doğru ve normal olduğunu belirler. Bunlar,

• ‘Namus’ düşüncesi, insanların hayatları boyunca tek bir insanla birlikte olması beklentisi,

• LGBTİ+ ilişkilerin günah olarak görülmesi,

• Evlilik öncesi cinsel ilişkilerin kabul görmemesi, veya,

• Farklı din ya da kültürlere mensup insanların beraberliklerine dair önyargılar ile ilgili olabilir.

Bu değerler bazen ayrılık kararını zorlaştırabilir ya da ilişkinin bilinmesine dair kaygıları beraberinde getirebilir. “İlişkimde şiddet olabilir ama ayrılırsam ailem ne der?", "Şiddet gördüğüm zamanlar olsa da bunlar her ilişkide olabilir, hemen ayrılığı düşünmemeliyim" diyerek kişiler, güvensiz olmasına rağmen ilişkide kalmayı, ayrılmaktan daha kolay bulabilir.

göçmen ya da sakat/engelli olmak

Göçmenlik ve sakatlık/engellilik, şiddet hakkında konuşmayı ve destek aramayı zorlaştırabilir. Örneğin, şiddete maruz bırakılan bir göçmen, ülkedeki yasal statüsü bakımından partnerine bağımlıysa, ayrılık kararı alamayabilir ya da partneri onu bu statüye bağlı haklarından mahrum bırakmakla tehdit edebilir. Kişi, bu süreçte bulunduğu ülkede destek istemek için hangi kişi ve kurumlara başvuracağını, ne tür hakları olduğunu bilmeyebilir.

Şiddete maruz bırakılan sakat/engelli bir insan ise, “Bir partner bulmuşsun, daha ne istiyorsun?” gibi bir bakış açısıyla karşılaşıyor olabilir. Zihinsel engel durumlarında şiddete maruz bırakılan kişinin çevresindekiler onun adına karar alabilir, bireyliğini yok sayabilir. “Engellilerin cinsel yaşamı olmaz”, “Romantik bir ilişki onlar için bir lükstür” şeklindeki önyargılar da sakat/engelli kişilerin güvensiz ilişkiler içinde kalmalarına yol açabilir.

bir şeylerin değişeceğini ummak

Kişiler çoğu zaman şiddeti uygulayan partnere sevgi ile bağlıdır ve ilişkinin değil, şiddetin sonlanmasını isterler. Şiddet içeren ilişkilerde günün 24 saati şiddet davranışları görülmez, sakin ve mutlu anlar da olabilir. Şiddete maruz bırakılan kişiler bu anlara tutunabilir, ilişkide şiddet davranışlarının olmadığı zamanlara özlem duyabilir. Kişiler, partnerlerini değiştirebileceklerine inanırlar ya da bazen partnerleri değişim sözü vererek bu umudu canlı tutar.

hazır hissetmemek

Ayrılık için en doğru zamanı bilen kişi, şiddeti yaşayan kişinin kendisidir. İçinde bulunduğu koşullar, destek sistemleri, güvenlik duygusu gibi pek çok değişken, kişilerin ayrılığa hazır hissetme seviyesini etkiler. Ayrılık denemeleri yapıp tekrar ilişkiye dönebilirler. Her ilişki benzersiz ve kendine özgü olsa da zarar veren bir ilişkinin sonlanmasının ortalama 7 denemede gerçekleştiğini gösteren araştırmalar var.

Yukarıda sıralanan nedenler birbiri ile ilişkili olabileceği gibi, sadece bir nedenden ötürü ya da bu listede bulunmayan pek çok başka nedenle kişiler zarar gördükleri ilişkilerde kalmayı sürdürebilirler. Kararı ne olursa olsun, flört şiddetine maruz bırakılan kişilere inanmak ve onları ilişkilerini sürdürdükleri için yargılamamak, desteğin ilk adımıdır.

Peki, bu yazıyı okuduktan sonra aşağıdaki cümlelerle ilgili ne hissediyorsun?

• “Sevgili olmaları ona böyle davranabileceği anlamına gelmiyor.”

• “Ne olursa olsun, şiddet, uygulayanın sorumluluğudur.”

• “Güvensiz bir ilişkiden çıkmak karmaşık bir durum.”

• “Ayrılık basit bir karar olmayabilir.”

• “Herkes şiddetin faili ya da maruz bırakılanı olabilir.”

• “İlişkide güvende ve iyi hissetmek herkesin hakkı.”

İlişkisinde şiddet yaşayan bir arkadaşını desteklemek için yapabileceklerine bu yazıdan göz atabilirsin.

Bu yazıda, National Domestic Violence Hotline’ın aşağıdaki kaynaklarından yararlanılmıştır: Why people stay in an abusive relationship ve 50 obstacles to leaving.

Bu içerik, EMpower Vakfı hibe desteği ile Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği “Ne Var Ne Yok?!” Gençlik Programı ve tabukamu işbirliğinde 2021-2023 yıllarında hazırlanmıştır. Bu içerik yalnızca Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği ve tabukamu sorumluluğundadır ve EMpower Vakfı'nın konumunu yansıtmak zorunda değildir.

Kendini nasıl tanımlarsan tanımla, cinsel yönelimin veya cinsiyet kimliğin ne olursa olsun, her zaman güvenli hissetmeyi ve ilişkilerinden keyif almayı hak ediyorsun.

Flört etmek veya ilişki yaşamak heyecan verici olabilir. İlişkide aradıkların, partner seçimlerin ve kendin hakkında daha çok şey öğrenmeni sağlayabilir. Örneğin, kişisel sınırlarının neler olduğu, bir başkasında sana neyin çekici geldiği, nasıl bir ilişki içinde olmak istediğin ya da cinsel yönelimin gibi...

Fark etmek ve ifade etmek her zaman kolay olmasa da kimi davranışlar ilişkiyi güvenli olmaktan çıkarıp güvenli olmayan ya da şiddet içeren bir aşamaya taşıyabilir. Bu aşamaların farkına varabilmek ve üzerine konuşabilmek, zararın seviyesi artmadan önleyebilmek ve taraflar için daha güvenli bir alan oluşturabilmek için çok önemlidir. Bunu yaparken de “İlişki Spektrumu” kullanışlı olabilir.

ilişki spektrumu

İlişki spektrumu ilişkilerin değişken olabileceğini; zaman zaman güvenli, güvensiz, şiddet içeren özellikler içerebileceğini gösterir. Bununla beraber, her ilişkinin sınırları ve dinamikleri, partnerlerin birbirinden beklentileri ve karşılıklı ihtiyaçları çok farklı, kendine özgü ve biriciktir. Bunları unutmadan ilişkilerinin bu spektrumda nereye düştüğünü sorgulayabilirsin. Örneğin, bazen kıskanma, öfke, kaygı gibi duyguların etkisiyle kişinin partnerini kontrol etme veya baskılama gibi tutumlar geliştirdiği olur. Oysa bu tutumların ilişkinin doğal bir parçası olduğu düşüncesi, flört ilişkilerine dair yaygınlaşmış bir yanlış inanıştır. Bu duygularla kişinin kendine ya da partnerine zarar vermeyecek ve tarafları kötü hissettirmeyecek şekilde başa çıkabilmesi kendi sorumluluğundadır. Çünkü şiddet uygulamak, bir tercihtir. İlişki içinde sorunla karşılaşıldığında yapabilecek her zaman başka şeyler vardır:

• Beklentilerin gerçekçiliğini sorgulamak,

• Yıkıcı duygular üzerine çalışmak,

• Zarar veren davranışların sorumluluğunu almak,

• Onları tanımlamak ve anlamak,

• Belirlenen sorunlu davranış kalıplarını, düşünceleri, kelimeleri değiştirmek,

• Daha dürüst ve eşitlikçi olmak, ve

• Daha açık iletişim kurmayı denemek gibi…

🟢🟢 güvenli ilişkiler

Eşitlik, saygı ve karşılıklı onaya dayanır.

Güvenli bir ilişkide kararlar beraber alınır. İlişki içinde yaşanan problemler, ortak planlar, kişisel ihtiyaçlar, cinsel davranışlar gibi bir ilişkiyi ilgilendiren tüm konular hakkında açıkça konuşulabilir ve uzlaşılabilir. Partnerler birbirleriyle vakit geçirmekten hoşlanır ama ayrı ayrı da mutlu olabilirler ve birbirlerinden uzak şekilde kişisel zaman geçirmekten de zevk alırlar. Güvenli bir ilişkide partnerler birbirlerine karşı saygılı, güven dolu, dürüst ve eşittir. Birbirlerinin ihtiyaç ve duygularına değer verirler, ilgi alanları ve hedefleri konusunda birbirlerini desteklerler.

🟡🟡 güvenli olmayan ilişkiler

Kontrol etme girişimlerine dayanır.

İlişki içinde kararların çoğunu bir kişi vermeye çalışır. Partnerler birbirlerine cinsellik konusunda baskı yapabilir veya kendi davranışlarının nasıl zararlar verebileceğini görmeyi reddedebilirler. Çatışmalar çıktığında ya kavga eder ya da konuyu hiç tartışmazlar. Güvenli olmayan bir ilişkide, partnerler sadece birbirleriyle zaman geçirmeleri gerektiğini hissedebilirler. Saygı, güven, dürüstlük ve açık iletişimin eksikliği; kontrol, baskı ve eşitsizliğin varlığı güvenli olmayan bir ilişkiye işaret edebilir.

🔴🔴 şiddet içeren ilişkiler

Güç dengesizliği ve kontrole dayanır.

Bu tür ilişkilerde cinsellikle ilgili seçimler, arkadaş grupları, kişisel sınırlar, neyin doğru neyin yanlış olduğu konusunda tüm kararları bir kişi verir. Partnerler tüm zamanlarını birlikte geçirir ve özellikle de ilişkide gerçekten neler olup bittiği hakkında diğer insanlarla konuşamayacaklarını hissederler. Şiddet içeren ilişkilerde; incitici veya tehdit edici bir şekilde iletişim kurma, birbirine kötü davranma, suçlama, davranışlarının şiddet içerdiğini inkar etme, partnerini kontrol etme ve çevresinden izole etme gibi davranışların biri veya daha fazlası görülebilir. Flört şiddeti ve türleri hakkında daha fazla bilgi almak için flört şiddeti sayfasına göz atabilirsin.

İlişki yaşamak isteyen herkesin heyecanlı, güzel, mutlu ve daha da önemlisi, baskı ve şiddetin olmadığı güvenli ilişkiler yaşamaya hakkı var. Bu yüzden Ne Var Ne Yok?! ve tabukamu olarak güçlerimizi birleştirdik. Bu sayede flört şiddeti, güvenli ilişkiler, cinsel davranışlarda onay, kişisel sınırlar gibi konularda bilgi ve deneyimlerimizi daha erişilebilir hâle getiriyoruz! Bu sayfada, iş birliğinde oluşturduğumuz konu sayfalarını, testleri ve indirilebilir kaynakları bulabilirsin.

“İlişki Spektrumu”nda loveisrespect.org’da yer alan “Relationship Spectrum” içeriğinden, “Güvenli bir ilişkide çatışmalar nasıl çözülür?” bölümünde loveisrespect sosyal medya içeriklerinden yararlanılmıştır.

​Bu içerik, EMpower Vakfı hibe desteği ile Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği “Ne Var Ne Yok?!” projesi ve tabukamu işbirliğinde hazırlanmıştır. Bu içerik yalnızca Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği ve tabukamu sorumluluğundadır ve EMpower Vakfı'nın konumunu yansıtmak zorunda değildir.

İlişki isteyen herkes, kendini ve ilişkisini nasıl tanımlarsa tanımlasın, güvenli bir ilişkide olmayı hak eder. Bununla birlikte, her ilişki ve her insanın ilişki yaşama şekli birbirinden farklıdır. Herkes gibi LGBTİ+’lar da aşkı, yakınlığı ve anlaşmazlıkları çeşitli derecelerde deneyimler.

Buna rağmen, örneğin flört şiddetinin LGBTİ+ ilişkiler içinde yaşanmayacağı, bunun yalnızca heteroseksüel partnerler arasında var olduğuna dair yaygın bir yanlış inanış vardır. Bu yanlış inanış çoğunlukla LGBTİ+’lar hakkındaki olumsuz toplumsal algılardan kaynaklanır. Güvensiz ve şiddet içeren bir ilişkideki LGBTİ+’ların bu deneyimi çevrelerindeki kişilerle konuşamamaları ve (profesyonel) desteğe ulaşamamaları nedeniyle LGBTİ+ ilişkilerdeki flört şiddeti görünmezleştirilebilir. Oysa flört şiddeti, cinsiyet kimliği ve cinsel yönelimden bağımsız olarak, güç eşitsizliği ve kontrole dayalı tüm ilişkilerde görülebilir.

Aynı şekilde, LGBTİ+’lara yönelik toplumsal ön yargılar, desteğe erişimin sınırlı olması, ilişkiler için örnek alınacak iyi örneklerin medya ve kamusal alanlarda azlığı gibi nedenlerle, LGBTİ+’ların kimlik ve pratiklerine özel güvenli ilişkiler hakkında bilgi alabilecekleri kaynaklar oldukça yetersizdir. Bu yüzden, LGBTİ+’lar için ayrı bir güvenli ilişkiler sayfası oluşturmak önemli olduğunu düşündük.

tanımlar

Bu yazıda, LGBTİ+ kavramını kendisini lezbiyen, gey, biseksüel, trans, interseks, kuir, aseksüel, aromantik ve daha çeşitli cinsiyet kimlikleri ve cinsel yönelimlerle tanımlayan kişiler için kullanıyoruz. Trans+ kavramını ise, kendisini trans, akışkan cinsiyetli ya da cinsiyetsiz olarak veya geleneksel toplumsal cinsiyet rollerinin dışında tanımlayan herkesi ifade etmek için şemsiye bir kavram olarak kullanıyoruz. Bu yazıda kullandığımız diğer kavramlar ise şu anlamlara geliyor:

Cinsiyet kimliği, kişilerin kendilerini ait hissettikleri cinsiyetlerini ifade eder. Cinsiyet kimliği dışarıdan bakılarak, fiziksel ya da bedensel özellikler üzerinden varsayım yapılarak anlaşılmaz. Dışarıdan baktığında sana kadın gibi görünen biri, kendini kadın olarak tanımlamıyor olabilir. Cinsiyet kimliğini, dışarıdan bakanlar değil, kişinin kendisi bilebilir. Cinsiyet kimliği sadece bedenle ilgili bir kavram değildir, psikolojik ve sosyal yönleri de içerir.

Cinsiyet ifadesi ise kişinin cinsiyet kimliğini dünyaya nasıl sergilediğiyle, yani dışsal olarak kendini nasıl ifade ettiğiyle ilgilidir. Kıyafet, saç, makyaj, hobiler gibi konulardaki seçimler cinsiyet ifadesini oluşturabilir, destekleyebilir. Cinsiyet ifadesi de kimliği oluşturan diğer parçalar gibi çok çeşitli olabilir.

cinsiyet temelli ayrımcılık

LGBTİ+’lar toplumsal önyargılar nedeniyle cinsiyet kimliği, cinsel yönelim ve cinsiyet ifadesi temelinde ayrımcılığa uğrayabiliyor.

Örneğin, herhangi bir yerde yürürken, otururken, vakit geçirirken bile yargılayıcı bakışlarla karşılaşabiliyorlar. Trans+’lar ve LGBTİ+’lar eğitim, sağlık, spor gibi alanlardan dışlanarak ihtiyaç duydukları hizmetlere erişimde ve sosyal yaşam pratiklerinde cinsiyet kimliği ve cinsel yönelim temelli şiddete maruz bırakılabiliyor. LGBTİ+’ların hem toplum hem de ilişkileri içinde kimlikleri ve kimliklerinin “yeterliliği” de; mesela “feminen” olmayan geylerin ve “maskülen” olmayan lezbiyenlerin yeterince gey/lezbiyen olmadıkları üzerinden cinsel yönelimleri ya da ikili cinsiyet rollerine göre davranmayan transların kadınlık/erkeklik halleri üzerinden cinsiyet kimlikleri sorgulanabiliyor.

Duygusal, romantik ve/ya cinsel bir ilişkide olmayı isteyen LGBTİ+’lar toplumda kendilerine yönelik yaygınlaştırılan önyargı ve ayrımcılıklara rağmen, ilişkileri içinde birbirlerini yargılamadan ve konuşmaya istekli olarak kendileri ve partnerleri için güvenli bir alan yaratabilir. Güvenli bir ilişkide, endişelenmeye gerek olmadan, herkes kim olduğu, kendisini en iyi neyin temsil ettiği, ilgi alanları ve görünüşü hakkında kendi kararlarını alma ve kendisini ifade etme hakkına sahiptir. Önemli olan, partnerlerin birbirlerini desteklediğinden emin olmaktır.

kimlikler ve yönelimler hakkında bilgilenmek

Güvenli ve destekleyici bir ilişkide partnerler, birbirlerinin kimliklerine ve ihtiyaçlarına saygı gösterir. Birbirlerini en iyi nasıl destekleyebilecekleri konusunda bilgi sahibi olmaları önemlidir.

LGBTİ+ ilişkilerde bu, partnerlerin birbirlerinin cinsiyet kimlikleri ve cinsel yönelimlerini tanımasını da içerir. LGBTİ+ kimliğini ifade etme, açılma/açılmama, trans kimlik süreçleri (bazı kaynaklarda “uyum süreci” olarak karşına çıkabilir), ilişkide romantik ve/veya cinsel pratikler gibi konularda karşılıklı destek olabilmek, geçmiş deneyimlerin ifade edilmesi için alan açmakla başlar. Senin ve partner(ler)inin deneyimleri çok farklı ve çeşitli olabilir. Bu deneyimlerin her birini anlamak biraz zaman alabilir ama bu sorun değil. Dinlemek de desteklemenin bir parçasıdır.

Kişinin, cinsiyet kimliği veya cinsel yönelimini uygun gördüğü insanlarla kendi isteğiyle paylaşmasına “açılma” diyoruz. Açılma ya da açılmama kararları, açılmanın önündeki engeller, toplumsal önyargılar nedeniyle içselleştirilmiş düşünce ve davranışlar (homofobi, transfobi, bi+fobi, HIVfobi gibi), ayrımcılıklar, hak ihlalleri ve nefret söylemleri gibi pek çok neden LGBTİ+’ların gündelik yaşam deneyimlerini ve duygusal, romantik ve/veya cinsel ilişkilenmelerini olumsuz etkileyebilir, çeşitli yönlerden şekillendirebilir.

Hem toplumsal hem içselleştirilmiş fobik tutumlarla yüzleşmek, bunları kabullenmek ve kendine şefkat göstermek kolay olmayabilir ve zaman gerektirebilir. Bir LGBTİ+ özne olarak, böyle anlarda yavaşlayarak kendine zaman tanıyabilir, önemli olanın kendini en iyi hissedeceğin şekilde tanımlamak veya tanımlamamak, en rahat olacağın şekilde yaşamak ve isteklerin için adım atmak olduğunu kendine hatırlatabilirsin. Aynı şekilde, partner(ler)in* de böyle bir sürece, şefkate ve zamana ihtiyaç duyabilir.

Kendinin ve partnerinin LGBTİ+ kimliğiyle sahip olduğunuz deneyimlerin geçerliliğini kabul etmek, güvenli bir ilişki için doğru yolda atılmış büyük bir adımdır. İhtiyaç duyduğunda partner(ler)in ve sen, birbirinizden destek isteyebilirsiniz. Ancak, partnerinle ilişkin nasıl olursa olsun, destek isteyebileceğin başka insanlar da olduğunu unutma.

*Yakın ilişki içindeki kişilerden bahsederken "partnerler" kelimesini kullanıyoruz. Bu sayede, flört ilişkilerindeki kişiler hakkında cinsiyetlerinden bağımsız olarak konuşabiliyoruz. Ayrıca, "partner" kelimesi, ilişki türünden bağımsız olarak da flört ilişkilerindeki kişilerden bahsetmek için oldukça kapsayıcı bir ifade olabilir.

seçilmiş isim, zamir ve kelimelere saygı duymak

Türkçe dışındaki bazı dillerde kullanılan zamirler cinsiyet belirtir. Örneğin, İngilizcede he/him (erkek), she/her (kadın), they/them (non-binary) gibi zamirler kullanılır. “He” ve “she”nin Türkçe karşılığı olan “o” zamiri cinsiyet belirtmez. Ancak bunu cinsiyet belirten başka kelimelerle çeşitlendirebiliriz, örneğin “hanım/bey” gibi. Kişiler kendilerine seslenilirken kullanılmasını istedikleri kelimeleri seçmekte özgürdür. Partnerin veya sen zamirlerinizi özellikle belirtiyor ve kendinize nasıl hitap edilmesini istediğinizi söylüyorsanız, iletişime o kelimelerle devam etmelisiniz.

Bir bebek dünyaya geldiğinde dış genital organlarına bakılarak bebeğe kız ve oğlan cinsiyetleri atanır ve genelde bununla uyumlu olacağı varsayılan bir isim verilir. Kişiler çok çeşitli sebeplerle resmi belgelerde yazan bu isimlerini kullanmak istemeyebilir ve kendilerine yeni bir isim seçebilirler. Buna “seçilmiş isim” diyoruz. Çevredeki insanların seçilmiş ismi kabul etmemesi ve ısrarla atanmış ismi kullanması nedeniyle kişiler, travmatik deneyimler yaşayabilir. Duygusal, romantik ve/veya cinsel ilişkilerde bu seçilmiş isimleri ve hitap şekillerini kullanmak saygı, güven ve onay hissini destekler. Partnerinle bu konu hakkında konuşabilir, kendinize nasıl seslenilmesini istediğinizi birbirinizle paylaşabilirsiniz.

Seçilmiş isim ve hitapların hangi ortamlarda kullanılabileceğini belirlemek ve belirtmek de isteyebilirsiniz. Örneğin, partnerin seninle birlikteyken kendisine iyi gelen bir ismi, topluluk içinde ya da sosyal medyada farklı bir ismi kullanabilir. LGBTİ+’lar için güvenli bir ilişkide partnerler, kendilerine hitap edilirken kullanılmasını istedikleri kelimeler üzerinden birbirlerini yargılamaz. Aksine, bu kelimeleri öğrenir, kullanır ve sosyal ortamlarda istenen kelimelerle birbirlerinden bahsetmeye özen gösterir.

cinsel yönelimleri desteklemek

Cinsel yönelim, belirli bir cinsiyetteki kişiye ya da kişilere karşı hissedilen duygusal, romantik ve/veya cinsel çekimi ifade eder. Cinsel yönelim dışarıdan bakılarak, önyargılar veya varsayımlar üzerinden anlaşılamaz.

İlişki içinde duygusal, romantik ve cinsel deneyimlerine bakarak birinin kimliğinin “gerçek” olmadığını, “yeterince” lezbiyen, gey, bi+ veya trans olmadığını söylemek, güvensiz bir ilişkinin işaretidir. Cinsiyet kimlikleri ve cinsel yönelimlerin yazılı kuralları yoktur. Bunlar deneyimlemeye ve öğrenmeye açık alanlardır.

Kişiler kendi istekleriyle cinsel yönelimlerini ifade etmekte özgürdür. Ama bazen baskı ve şiddet görme ihtimalinden dolayı bunu paylaşmayabilirler. Güvenli bir ilişkide partnerler birbirlerini açılmaya zorlamazlar. Cinsiyet kimliği ve cinsel yönelimlerini istenmeyen insanlarla söylemekle birbirlerini tehdit etmezler.

Cinsiyet kimlikleri gibi cinsel ve romantik yönelimler de akışkandır. Bir ilişkide partnerin cinsiyet kimliği, cinsiyet ifadesi veya cinsel yöneliminin değiştiğini paylaştığında, bu deneyimi anlamaya ve kabul etmeye odaklanmalısın. Bunu, yeni cinsel yönelim, cinsiyet kimliği ve ifadelerine dair partner(ler)inle gireceğin keyifli bir öğrenme süreci olarak düşünebilirsin. Böylece, birbirinizin değişen ihtiyaçlarını ve sınırlarını konuşabileceğiniz bir iletişim pratiği yaratabilirsiniz.

Lezbiyen, gey, biseksüel, panseksüel, aseksüel, aromantik, tek eşli, çok eşli, tek aşklı, çok aşklı… Kendini nasıl tanımlarsa tanımlasın, güvenli bir ilişkide olmak kişilere cinsiyet kimliği ve cinsel yönelimi hakkında kendini iyi ve rahat hissettirir.

Hiçbir kimlik, yönelim ve ifade bir diğerinden daha az veya çok değerli değildir ve kimse şiddeti hak etmez. Önemli olan, tüm bunların ilişkideki güvenlik ihtiyacımızı ve sınırlarımızı nasıl belirlediğidir.

sınırlara saygı duymak

Güvenli ilişkilerde, sınırları hatırlamak oldukça önemlidir. Daha güvende ve rahat hissetmek için belirlenen kişisel sınırlar, ilişkide kişilerin kendileriyle ilgili kararlar alırken onlara neyin iyi hissettirdiğini bilmelerini sağlar. Sınırlar hakkında konuşmak, sadece bir şeyler ters gittiğinde değil, her zaman iyi bir iletişim pratiğidir. Üstelik bu konuşma, sadece cinsiyet kimlikleri veya cinsel pratiklerle ilgili olmak zorunda değildir.

LGBTİ+ ilişkilerde bu sınırlardan bazıları şunları ilgilendirebilir:

Açılma: Partner(ler)inle açık kimlikli olup olmadığınızı, nerelerde ne kadar açık olduğunuzu bilmek ve partnerinle bu sınırlar hakkında konuşmak sizi daha güvende hissettirebilir. Örneğin, partnerin atanmış ailesine (doğduğu andan itibaren içerisinde büyüdüğü aileye) açık değilken gizli tuttuğu sosyal medya hesaplarında açık olabilir. LGBTİ+’ların onayı olmadan onları açılmaya mecbur bırakmak, can güvenliklerini tehlikeye atabilir. Kişileri açılmaya zorlamak, haberleri olmadan bilgilerini paylaşmak bir sınır ihlalidir. Partner(ler)inle yakın ve sosyal çevre ve sosyal medyada yapacağınız paylaşımlar üzerine konuşabilir ve bu şekilde birbirinize güvenli bir alan sağlayabilirsiniz.

Trans+ deneyimler: Bazen bazı kişiler doğumda kendilerine atanan cinsiyetle bağdaştırılan fiziksel özellikler toplumsal cinsiyet kimlikleriyle uyuşmadığında cinsel, bedensel ve ruhsal olarak mutsuz, sıkışmış, huzursuz hissedebilirler. Buna, cinsiyet veya beden disforisi diyoruz. Beden disforisi beraberinde birçok farklı sıkıntıyı getirebilir. Atanmış ailenin beden hakkındaki yorumları, toplum içinde maruz kalınan cinsiyet atamaları gibi dış faktörler beden disforisini tetikleyebilir. Bu durumlarda kişi, kendi bedenine yönelik istenmeyen, zorbalık kaynaklı endişeler duyabilir. Beden disforisi yaşayanlar, ilişkilenmelerindeki cinsel pratiklerde daha çeşitli ihtiyaç ve sınırlara sahip olabilir. Örneğin, partner(ler)in, ilişkinizde vücudunun bazı bölgelerine dokunmamanı veya farklı şekilde dokunmanı ya da bu bölgeler için kendi cinsiyet kimliğiyle uyumlu ifadeler kullanmanı isteyebilir. Her zaman olduğu gibi partner(ler)inin ihtiyaçlarını sorabilir, hangi davranışlara onayı olup olmadığını öğrenebilirsin.

İlişkilenme biçimleri: Açık veya kapalı, farklı ilişki türleri vardır. Açık ilişkilerde partnerler karşılıklı onay varlığında başka kişilerle de ilişki yaşayabilirken kapalı ilişkilerde tek eşli bir pratik sürdürülebilir. Kendin için çok aşklı, çok eşli, tek aşklı, tek eşli tanımalamalarından hangisini kullanıyorsan kullan ve hangisini yaşamak istiyorsan yaşa, bu ilişki türlerini partner(ler)inle konuşmak hakkın. Ancak tek eşli birini çok eşliliğe, çok eşli birini tek eşliliğe zorlamanın bir sınır ihlali olduğunu unutma. İlişkinizin başında veya ilişkiniz sürerken, nasıl bir ilişkilenme biçimi istediğinizi, ortak karar verdiğiniz bu ilişki biçiminde sınırlarınızın neler olduğunu konuşabilirsiniz.

Kişisel sınırlar hakkında daha fazla şey okumak istersen buraya tıklayabilirsin.

sosyalleşme ve sınırlılıklarını göz önünde bulundurmak

Değindiğimiz ve daha da çeşitlendirilebilecek bu durumlar, LGBTİ+’ların kişisel deneyimlerine, toplumsal algılara, kamusal alanlarda karşılaşılan nefret söylemlerine dayalı olarak sosyalleşme ihtiyaçlarını farklılaştırabilir.

Sokaklarda, mekanlarda, aile evlerinde, partnerlerle tutulan evlerde (örneğin, ev sahiplerinin tutumları nedeniyle) karşılaşılan nefret söylemleri ve eylemleri, kişilerin bazen sadece LGBTİ+ etkinliklerinde partnerleriyle sosyalleşmesine neden olabilir. Bu da zaman, mekan, erişilebilirlik gibi farklılaşan ihtiyaçları ve zaman geçirilebilecek güvenli alan yaratmak için ekstra çaba harcamayı gerektirebilir. İlişkilerde sosyalleşmeyle ilgili bu sınırlılık ve engeller, kişilerde kaygı oluşturabileceği için sosyalleşme şekillerine birlikte karar vermek daha güvenli sosyalleşmeyi beraberinde getirebilir. Partner(ler)inin o anda, o yerde, o şekilde sosyalleşmek isteyip istemediğini sorabilir, buna birlikte karar verebilirsiniz.

Peki nereden başlayabilirsin?

• Duygusal, romantik ve cinsel ilişkilerinde cinsiyet ataması yapmadan, partner(ler)ine seçtikleri kelimelerle hitap et.

• Partner(ler)inin cinsiyet kimliğini ve cinsiyet ifadesini sorgulama; olduğu gibi kabul et.

• Cinsiyet kimliklerinin akışkan olduğunu, zamanla değişebileceğini ya da farklı kimliklere evrilebileceğini hatırla.

• Bu akışkanlığın zamanı, mekanı ve nasıl olacağı herkes için bambaşka. Partner(ler)inle bunları konuşabileceğiniz alanlar açmaya çalış.

Güvenli ilişkiler hakkında daha fazla bilgi almak için güvenli ilişkiler ve güvenli ilişkiler döngüsü yazımızı okuyabilir, ilişkinin güvenli olup olmadığını gözden geçirmek için güvenli mi güvensiz mi? testimizi çözebilirsin.

Bu yazıda, Dive Thru web sitesindeki kaynaklardan yararlanılmıştır.

Bu içerik, EMpower Vakfı hibe desteği ile Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği “Ne Var Ne Yok?!” Gençlik Programı ve tabukamu işbirliğinde 2021-2023 yıllarında hazırlanmıştır. Bu içerik yalnızca Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği ve tabukamu sorumluluğundadır ve EMpower Vakfı'nın konumunu yansıtmak zorunda değildir.

Merhaba! tabukamu olarak geçen yıl OKEY’in desteğiyle 8 modüllük bir İnsan Cinselliği 101 eğitimi hazırlamıştık. Bu eğitimimize yepyeni bir modül ekledik: Hak, haz, hareket! Her modülde olduğu gibi bu modülde de videolar, yazılı anlatımlar ve ek kaynaklar bulacaksın.

Bölüm 1: Giriş

Bu modülü bireysel haklarını bilmene, hayatında ve ilişkilerinde hazza odaklanmana ve topluluklarında dayanışma içinde olmana destek olmak için hazırladık.

Bölüm 2: Hak

HIV’le yaşayan insanlar günlük hayatlarında bazı önyargılarla karşılaşabilirler. Bu durum, çoğunlukla HIV hakkındaki yaygın mitlerden ve yanlış bilgilerden kaynaklanır. Şimdi bunların doğrularının ne olduğuna bakalım.

Bölüm 3: HIV aktarımı

HIV’in nasıl aktarıldığı ile ilgili çok fazla yanlış bilgi var. Özünde HIV, belli temas ya da davranışlarla ve vücut sıvılarıyla bir kişiden başka bir kişiye aktarılabilir.

Penis sıvısı: HIV ile yaşayan ancak tedavi almayan kişilerle oral, vajinal ya da anal ilişki ve vücut içi ve/veya kanamalı sürtünme esnasında, penisten çıkan meni ya da zevk sıvısı aracılığıyla aktarılabilir.

Vajinal sıvı: HIV ile yaşayan ancak tedavi almayan kişilerde vajinada bulunan ve vajinadan çıkabilen sıvılar, oral ilişki, vajinal ilişki ya da sürtünme sırasında HIV’in aktarılmasına sebep olabilir.

Anal sıvı: HIV ile yaşayan ancak tedavi almayan kişilerde anüsün iç kısmında bulunan ve anüsten çıkabilen sıvılar oral ve anal ilişki sırasında bariyer yöntemi kullanılmadığında HIV’in aktarılmasına sebep olabilir.

☝️ Prezervatif ya da oral bariyer kullanmak bu davranışlar sırasında HIV’in aktarılmasını yüksek oranda engelleyebilir. Ayrıca PrEP kullanmak da HIV’in aktarılmasını %100’e kadar önleyebilir.

Kan: HIV ile yaşayan ancak tedavi almayan kişilerle ortak şırınga kullanmak, piercing ya da dövme yapılan araçları doğru şekilde temizlememek kan yoluyla HIV’in geçişine sebep olabilir.

☝️ HIV kırılgan bir virüs olduğu için havayla teması virüsü etkisiz hale getirir. Yani her kanla temas HIV’in geçişine sebep olmaz.

Doğum ve emzirme: HIV, hamilelik sırasında hamile kişiden fetüse, doğum sırasında veya emzirme dönemindeyken emziren kişiden bebeğe aktarılabilir.

HIV nasıl aktarılmaz?

HIV’in nasıl aktarılabileceği kadar, nasıl aktarılmadığını öğrenmek, HIV’le ilgili önyargılarımızı gözden geçirmemiz ve HIV’le yaşayan insanları doğru şekilde destekleyebilmek, ayrımcılık ve damgalamayı önleyebilmek için önemlidir.

HIV, sosyal paylaşımla aktarılmaz

HIV, aynı ortamda bulunmakla ve günlük sosyal temaslarla aktarılmaz. HIV;

• Aynı havuzda yüzerek,

• Sarılarak,

• Öpüşerek,

• Sınıf arkadaşı olarak,

• Karşılıklı sohbet ederek

• Spor salonu ekipmanları kullanarak,

• Karşılıklı yemek yiyerek,

• Tokalaşarak ya da el sıkışarak

• Aynı tabak-çatal-bardağı, havlu, yatak, spor salonu ekipmanları kullanarak,

• Aynı tuvaleti ya da duşu kullanarak,

• Aynı asansörü ya da toplu taşımayı paylaşarak aktarılmaz.

HIV, bazı vücut sıvılarıyla aktarılmaz.

HIV;

• Tükürükte,

• Terde,

• Gözyaşında,

• İdrarda ve

• Dışkıda bulunmaz.

HIV, hayvanlardan ya da böceklerin ısırmasıyla aktarılmaz.

Sivrisinek, pire, kene, tahta kurusu gibi böceklerin ısırmasıyla HIV aktarımı olamaz çünkü HIV bu canlıların vücudunda çoğalmaz.

🔦 Harekete geçiren bilgi: Uzman desteği alındığı sürece HIV’le yaşayanlar hamile kalabilir, tedavileri dahilinde HIV aktarımı olmadan bebek doğurabilir ve sağlıklı bir gebelik dönemi geçirebilir. HIV’le yaşayanlara emzirmeleri önerilmez, ama bu konuda son kararı doğum yapmış kişi doktoruyla beraber verir.

🔬 Detaylı bakış: 138 bilimsel çalışmayı kapsayan bir analiz, hamile kalan kişinin hamile kalma anından doğum sonrasına kadar viral yükünün tamamen baskılanmış olması durumunda, doğum yapan kişiden çocuğa hamilelik veya doğum sırasında dikey HIV aktarma riskinin sıfır olduğu sonucuna vardı.

🔬 Detaylı bakış: ABD Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri (CDC)’nin güncel açıklamasına göre tedavi alan HIV ile yaşayan annelerin bebeklerine emzirme yoluyla HIV aktarım olasılığı %1’in altındadır.

Bölüm 4: Haz

İlişkilerinde hazza odaklanabilmek için yaptığın birçok şey olabilir. Mesela, açık iletişim kurmak, rutin test yaptırmak, korunma yöntemlerini kullanmak, mutlaka onaylaşmak, isteklerinden, fantezilerinden ve hoşlanmadığın şeyler hakkında konuşmak bunlardan bazıları olabilir. Haz, her zaman sadece bir cinsel davranış sırasında yapılan ya da yapılmayanlarla deneyimlenmez. O cinsel davranış ya da paylaşımdan önce, o sırada ve sonrasında yaptığın şeyler de haz deneyimine büyük katkıda bulunabilir!

Bölüm 5: Hareket

Bu modülün sonuna yaklaşırken beceri setindeki araçları hızlıca kontrol etmek isteriz. HIV aktarımını önlemek ve HIV’le yaşayan insanları desteklemek için neler yapabilirim diyorsan sana dinle, öğren, cesaretlendir ve destekle diyoruz!

Bölüm 6: PrEP ve PEP

• PrEP - temas öncesi koruma: Nedir, kim kullanabilir, nasıl kullanılır? - tıkla oku

• PEP - temas sonrası koruma: Nedir, kim kullanabilir, nasıl kullanılır? - tıkla oku

• PrEP ve PEP ne değildir? - tıkla oku

Kütüphane

📖 temel bilgiler

• Türkiye Gönüllü Danışmanlık ve Test Merkezleri (GDTM) Haritası

• Nerelerde Anonim ve Ücretsiz HIV Testi Yaptırabilirsiniz ?, Pozitif-İz Derneği

• hiv, deneyim ve aktarım: dünya aids günü

• modül 5: cinsel yolla aktarılabilen enfeksiyonlar (CYAE)

• modül 6: korunma yöntemleri

• HIV Bilgi ve Destek, Pozitif Dayanışma

• HIVayrımsız Dil Kılavuzu, Pozitif Dayanışma

• 5N1K Pozitif Rehber, Pozitif Dayanışma

• Hayata Pozitif Bak Kitabı, Pozitif-İz Derneği

• HIV ve AIDS Temel Bilgiler, Pozitif-İz Derneği

• Tedavini Ol Hayatını Yaşa, Pozitif Yaşam Derneği & Kırmızı Kurdele

⚖️ temel haklar

• HIV’le Yaşamak: Ne Günah Ne de Ceza, Havle Kadın Derneği & Pozitif Dayanışma

• #SesimiziYükseltiyoruz!, Havle Kadın Derneği & Pozitif Dayanışma ile röportaj

• UNFPA Türkiye | “HIV’ ile yaşamayı bilmek önemli, çünkü diğer hastalıklara verilen destekler bu enfeksiyona verilmiyor”

• Kan ve organ bağışı, askerlik hizmeti, evlilik, çocuk sahibi olma, eğitim ve çalışma alanlarındaki tüm temel haklar hakkında bilgilenmek için Pozitif Yaşam Derneğinin Temel Haklar sayfasını inceleyebilirsin.

• Sosyal hizmet, test öncesi/sonrası ve akran danışmanlığı hakkında bilgi için tıkla.

• Hukuki konularda danışmanlık için tıkla.

🎙️ podcastlar ve videolar

• HIV ile yaşayanlara yönelik hak ihlalleri, Mental Klitoris

• İstanbul Sözleşmesi ve HIV politikaları, 10 Dakikada Akademi

• HIV ve AIDS’i Konuşmak, Mental Klitoris

• Güvenli cinsel sağlık muayenesi ve Anonin/Gönüllü Danışmanlık ve Test Merkez’lerine (GDTM) erişim, Cinsel Sağlık Senin Hakkın

• Birlikte HIV’den Güçlüyüz podcast serisi.

• Bedenin Hakkı 3: Türkiye’de HIV’le Yaşamak, Kısa Dalga Podcast

• HIV’i Konuşmak Üzerine Bir Şeyler, Üzerine Bir Şeyler

• Barış Ozan ile Türkiye’de HIV Aktivizmi - Hatıra Defteri, Velvele Podcast

• HIV ve Psikoloji Söyleşisi, Pozitif-İz Derneği

• HIV+ olmak nedir? | “Korkmamız gereken HIV değil, sosyal damgalanma ve ötekileştirme” , +90

• HIV nasıl bulaşır? HIV’den nasıl korunabiliriz? | 1 Aralık Dünya AIDS Günü - YouTube, +90,

• Sessiz pandemi: Türkiye’de HIV ve AIDS I Fayn - Dosya, Fayn

Bu modül tabukamu tarafından Pozitif Dayanışma danışmanlığında ve OKEY’in desteği ile hazırlanmıştır. Sorularınız varsa bize selam@tabukamu.com adresinden ulaşabilirsiniz.

Künye

• İçerik: Rayka Kumru ve Tuğba Gökduman

• İletişim ve destek: OKEY Marka Ekibi

• İllüstrasyonlar: Nurbanu Kılıçer

• Video prodüksiyon: Dilara Tönel

• Danışman: Pozitif Dayanışma

Yasal Uyarı

Erişmek istediğiniz içerikler yetişkinlere yönelik hassas içerik olarak sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırma, genç izleyiciler için daha saygılı ve hassas bir iletişim ortamını teşvik etmeyi amaçlamaktadır. Devam etmeden önce, lütfen aşağıdaki 18 yaş üstü taahhütnamesini dikkatlice okuyun.

Yaş Kısıtlaması: Bu web sitesi, yetişkin olmayan bireyler için tasarlanmamıştır ve 18 yaş ve üzeri bireylere yönelik içerik barındırmaktadır. Bu site, 18 yaşından küçük kullanıcıların ebeveyn ya da yasal temsilcilerinin izni olmadan kullanımını tavsiye etmemektedir. Bu web sitesine erişerek veya siteyi kullanarak 18 yaşını doldurmuş olduğunuzu ya da ebeveyn/yasal temsilcilerinin izni olduğunu onaylamış olursunuz. Yasal yaşta değilseniz ya da izniniz yok ise, lütfen bu web sitesindeki erişimi yetişkin içerik olarak sınıflandırılan içeriklere erişmeden ilgili sekmelerden çıkın.

Yetişkinlere Yönelik İçerik: Bu web sitesindeki erişmek istediğiniz bazı kısımlar, resimler, videolar ve metinler dahil ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere yetişkinlere yönelik açık içerik içerebilir. Bu içerikler yalnızca yetişkin izleyicilere yöneliktir. Devam etmeyi seçerek, yetişkinlere yönelik açık materyallerle karşılaşabileceğinizi kabul etmiş ve anlamış olduğunuzu kabul ediyorsunuz.

Yasal Uygunluk: Bu web sitesine erişerek veya bu web sitesini kullanarak, yaş kısıtlamasına dair beyanınızın doğru olduğunu veya ebeveyn/yasal temsilcilerinizin izni olduğunu; yetişkinlere yönelik içerik ve erişimle ilgili yürürlükteki tüm yasa ve yönetmeliklere uymayı kabul ediyorsunuz. 18 yaşından küçük kullanıcılar, yetişkin olduklarını beyan ederek siteyi kullanmaları halinde, veli veya vasisinden gerekli izinleri temin etmiş olduğunu, siteye erişimlerinin ve kullanımının tamamen kendi sorumluluklarında olduğunu kabul ederler. Kullanıcı, siteye erişim sağlaması akabinde etkileşim sağlayacağı her türlü içerikten ve bu içerik nedeniyle doğabilecek her türlü zarar veya hukuki sorumluluktan kendisinin ve/veya yasal temsilcisinin sorumlu olduğunu kabul eder.

Rutin test yaptırmak, partnerli cinsel davranışlar öncesinde PrEP kullanmak; cinsel davranışlar sırasında prezervatif ve oral bariyer gibi korunma yöntemlerini kullanmak ve cinsel davranışlar sonrasında ise PEP kullanmak HIV ve diğer cinsel yolla aktarılabilen enfeksiyonların geçişini engellemeye yardımcı olur. Bu sayımızda PrEP ve PEP’e detaylı şekilde bakıyoruz.

PrEP - temas öncesi koruma

nedir?

PrEP veya Temas Öncesi Koruma olarak bilinen yöntem, HIV’le yaşamayan ama HIV’le karşılaşma ihtimalini artıran cinsel davranışlar deneyimleyen kişilerin kullandıkları bir HIV önleme yöntemidir. Bu ilaç, vücut HIV’le karşılaştığında virüsün hücrelere yerleşmesini ve çoğalmasını engeller. Böylece HIV aktarım ihtimalini %100’e kadar azaltır. Ancak doktor kontrolleri ve danışmanlığı olmadan doğrudan PrEP kullanılmamalıdır.

kimler kullanabilir?

HIV negatifsen ve HIV aktarım ihtimali olan davranışlar deneyimliyorsan PrEP seni koruyabilir. Spesifik olarak,

• Anal veya vajinal ilişkiler sırasında her zaman prezervatif kullanmayanlar,

• Temiz iğne kullanmadan ve/veya ortak enjeksiyon yapanlar,

• Tedavisini düzenli sürdürmeyen HIV pozitif cinsel partneri olanlar,

• Son dönemde cinsel yolla aktarılabilen bir enfeksiyon (özellikle sifiliz veya anal enfeksiyon) deneyimleyenler,

• Son zamanlarda PEP (Temas Sonrası Korunma) kullanmış olanlar,

• Seks oyuncaklarını partnerleriyle ortak kullananlarn PrEP kullanımı için uygun olabilirler.

kimlerin kullanması gerekmez?

• Cinsel temaslarında düzenli olarak doğru şekilde prezervatif kullananlar,

• HIV pozitif olup düzenli tedavi sayesinde virüs yükü düşük yani “Belirlenemeyen” durumda olan ve bu sayede HIV aktarım ihtimali bulunmayan partneri olanlar ve

• Sadece oral seks, el ile uyarma gibi HIV aktarım ihtimali daha düşük olan cinsel temaslar deneyimleyenlerin PrEP kullanmaya ihtiyacı olmayabilir.

nasıl kullanılır?

💊 Önceden plan yap: PrEP son dakikada alınacak bir ilaç değildir. Cinsel temastan önce uzman bir enfeksiyon doktoru ile birlikte düşünülmeli ve planlanmalıdır.

🧪 Test yaptır: PrEP sadece HIV negatif kişiler içindir. Başlamadan önce mutlaka HIV testi yaptırmalı ve bu yönteme uygun olup olmadığını öğrenmelisin.

👩‍⚕️ Bir uzmana danış: PrEP doktor gözetiminde kullanılmalıdır. Genellikle her 3 ayda bir kontrol ve HIV testi yapılması gerekir.

🏥 Eczaneden al: PrEP’i eczanelerde bulabilirsin. Türkiye’de bazı PrEP ilaçlarının satışı yoktur. Satışı olan PrEP ilaçları ise şu anda sosyal güvence kapsamında ücretsiz değildir. Yani doktor reçetesi bile olsa ücretini ödemen gerekir.

📘 Kullanım şeklini öğren: PrEP üç farklı şekilde kullanılabilir:

• Günlük kullanım: Düzenli olarak her gün aynı saatte alınır.

  • Koruma sağlamak için genellikle ilk kullanımdan 7 gün sonra tam etki başlar.

  • Cinsel temastan sonra da en az 7 gün daha kullanılmaya devam edilmelidir.

  • En az 7 günlük düzenli PrEP kullanımı anal seks için tam koruma sağlar. Vajinal seks veya enjeksiyon yoluyla madde kullanımı durumunda PrEP’in tam koruma sağlaması için yaklaşık 21 gün düzenli kullanım gerekir.

• İhtiyaca göre kullanım: Ne zaman cinsel temas yaşayacağını önceden biliyorsan PrEP’i şu şekilde de kullanabilirsin:

  • Cinsel temastan 2 ila 24 saat önce iki hap (çift doz)

  • İlk dozdan 24 saat sonra bir hap

  • Ertesi gün, yani ilk dozdan 48 saat sonra bir hap

• Uzun etkili PrEP kullanımı: HIV önleme amaçlı bazı ilaçların enjeksiyon formu da vardır.

  • Her 2 ya da 6 ayda bir kalçadan kas içine enjeksiyon yapılarak ilaç uygulanır.

  • Düzenli yapıldığı sürece HIV’e karşı %100’e yakın bir önleme sağlar.

  • Türkiye’de uzun etkili PrEP ilaçları henüz onaylanmadığı için reçete edilmesi ya da satışı söz konusu değildir.

⏰ Dozlarını hatırlamak için rutin oluştur: Günlük kullanıyorsan alarm kurmak veya ajandana not almak işini kolaylaştırır. Ara sıra bir veya iki hapı unutmak genelde sorun yaratmaz. Ancak bir haftadan fazla ara verirsen tekrar korunma sağlanması için en az 7 gün boyunca düzenli kullanım gerekir. Eğer birden fazla gün üst üste cinsel ilişki olacaksa, her gün 1 hap (doz) alınmaya devam edilir. Cinsel ilişkiler bittiğinde, son ilişkiden sonra 2 gün (yani 2 doz daha) kullanılır.

🕊️ İstediğinde bırakabilirsin: Artık gerek duymadığını düşünüyorsan doktorunla da görüşerek PrEP’i bırakabilirsin. İleride tekrar ihtiyaç duyarsan uzmanla görüşerek PrEP’e tekrar başlayabilirsin.

PEP - temas sonrası koruma

nedir?

PEP veya Temas Sonrası Koruma olarak bilinen yöntemse, HIV aktarım ihtimali olan cinsel davranıştan sonra kullanılan acil bir korunma yöntemidir. PEP, HIV’in vücut hücrelerine tutunmasını ve çoğalmasını engeller. Bu ilaçlar, HIV tedavisinde kullanılan ilaçların bir kombinasyonudur ve 28 gün boyunca düzenli olarak alınır. Cinsel temastan sonra en geç 72 saat içinde kullanılmaya başlanması gerekir. PEP, düzenli bir korunma yöntemi değil, acil durumlarda başvurulan bir önlemdir.

kim kullanabilir?

PEP yalnızca HIV negatif veya HIV statüsü bilinmeyen kişiler için uygulanır. Spesifik olarak,

• Korunmasız anal veya vajinal ilişki sırasında HIV aktarım ihtimali oluşanlar,

• İğne veya enjeksiyon malzemesi paylaşanlar,

• Cinsel şiddete maruz bırakılanlar,

• HIV ile enfekte olduğu bilinen veya şüpheli bir kan ile iğne batmasıyla ve/veya kesi benzeri yollarla temas eden sağlık çalışanları PEP kullanmak için uygun olabilir.

nasıl kullanılır?

⚡️ Hızlı hareket et: PEP, HIV aktarım ihtimali olan temastan sonra en geç 72 saat içinde (tercihen ilk 2 saat içinde) başlanmalıdır. Ne kadar erken başlanırsa koruma etkisi o kadar güçlü olur.

🏥 Bir sağlık kuruluşuna git: Uzman bir enfeksiyon doktoruna giderek durumunu paylaş. PEP mutlaka bir uzman gözetiminde kullanılmalıdır ve kullanım süreci uzman tarafından izlenmelidir. Ayrıca, PEP’e başlamak için risk faktörlerinin gözden geçirilmesi, böbrek ve karaciğer fonksiyon testlerinin yapılması gerekir.

💊 Eczaneden al: PEP’i eczanelerde bulabilirsin. Türkiye’de PEP şu anda sosyal güvence kapsamında ücretsiz değildir. Yani doktor reçetesi bile olsa ücretini ödemen gerekir.

📅 28 gün boyunca düzenli kullan: PEP, tek seferlik ve bir aylık (28 günlük) bir ilaç tedavisidir.

• Dozlarını atlama ve tedaviyi yarım bırakma, yoksa etkisi azalır.

• Eğer bir dozu unuttuysan ve 24 saat içinde hatırladıysan hemen al.

• İki hapı birden alarak telafi etmeye çalışma.

• 48 saatten fazla ilaç alınmadıysa tedavi sonlandırılır.

💬 Uzmana danış: Başka ilaçlar, vitaminler, bitkisel takviyeler veya tedaviler kullanıyorsan bunu mutlaka uzman doktora veya eczacıya söyle. Böylece ilaç etkileşim ihtimali önlenir.

🤕 Yan etkiler konusunda sabırlı ol: PEP bazen mide bulantısı, baş ağrısı veya yorgunluk gibi hafif yan etkilere neden olabilir. Genellikle birkaç gün içinde azalır. Rahatsız edici bir durum olursa ilacı bırakmadan önce bir uzman enfeksiyon doktoruna danış.

🧪 Test yaptır: PEP kullanmaya başlamadan önce ve tedavi bittikten sonra HIV testi yapılır. Ayrıca 3 ay ve 6 ay sonra da HIV testi ve cinsel yolla aktarılabilen enfeksiyon taraması önerilir.

🛡️ Korunmayı sürdür: PEP kullanırken cinsel temaslar sırasında prezervatif kullanmak önemlidir. Prezervatif ve kayganlaştırıcı kullanmak, HIV ve cinsel yolla aktarılabilen enfeksiyonlara karşı güvenli ve rahat bir korunma sağlar.

PrEP ve PEP ne değildir?

❌ HIV tedavisi değildir.

✅ PrEP ve PEP, HIV aktarımını önlemeye yarayan ilaçlardır. HIV ile yaşayanlarda virüsü tedavi etmek için değil, HIV negatif kişileri korumak için kullanılır.

❌ Cinsel yolla aktarılabilen bütün enfeksiyonlara ve planlanmayan gebeliklere karşı koruma sağlamaz.

✅ PrEP ve PEP, yalnızca HIV’e karşı etkilidir. Cinsel yolla aktarılabilen diğer enfeksiyonlardan ve planlanmayan gebeliklerden korunmak için prezervatif, oral bariyer ve doğum kontrol yöntemlerinin kullanımı önemlidir.

❌ Sadece erkekler veya LGBTİ+’lar tarafından kullanılmaz.

✅ PrEP ve PEP herkes için geçerli korunma yöntemleridir. HIV’in cinsiyetlere ve cinsel yönelimlere özgü bir aktarım yöntemi yoktur. Herkes, HIV ile enfekte olabilir. Bu nedenle cinsiyetten ve cinsel yönelimden bağımsız olarak HIV’le karşılaşma ihtimali olan herkes bu yöntemlerden yararlanabilir.

❌ Diğer korunma pratiklerinin yerine geçmez.

✅ PrEP ve PEP kullanmak bütün korunma yöntemleri ve pratiklerinin tamamen bırakılabileceği anlamına gelmez. Cinsel temaslarını güvenli bir şekilde yaşamak herkesin hakkı ve sorumluluğudur.

Bu içerik, tabukamu tarafından Pozitif Dayanışma danışmanlığında ve OKEY’in desteği ile hazırlanmıştır ve tabukamu’nun OKEY’in desteği ile hazırladığı 9 modüllük İnsan Cinselliği 101 eğitiminin bir parçasıdır.

Yasal Uyarı

Erişmek istediğiniz içerikler yetişkinlere yönelik hassas içerik olarak sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırma, genç izleyiciler için daha saygılı ve hassas bir iletişim ortamını teşvik etmeyi amaçlamaktadır. Devam etmeden önce, lütfen aşağıdaki 18 yaş üstü taahhütnamesini dikkatlice okuyun.

Yaş Kısıtlaması: Bu web sitesi, yetişkin olmayan bireyler için tasarlanmamıştır ve 18 yaş ve üzeri bireylere yönelik içerik barındırmaktadır. Bu site, 18 yaşından küçük kullanıcıların ebeveyn ya da yasal temsilcilerinin izni olmadan kullanımını tavsiye etmemektedir. Bu web sitesine erişerek veya siteyi kullanarak 18 yaşını doldurmuş olduğunuzu ya da ebeveyn/yasal temsilcilerinin izni olduğunu onaylamış olursunuz. Yasal yaşta değilseniz ya da izniniz yok ise, lütfen bu web sitesindeki erişimi yetişkin içerik olarak sınıflandırılan içeriklere erişmeden ilgili sekmelerden çıkın.

Yetişkinlere Yönelik İçerik: Bu web sitesindeki erişmek istediğiniz bazı kısımlar, resimler, videolar ve metinler dahil ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere yetişkinlere yönelik açık içerik içerebilir. Bu içerikler yalnızca yetişkin izleyicilere yöneliktir. Devam etmeyi seçerek, yetişkinlere yönelik açık materyallerle karşılaşabileceğinizi kabul etmiş ve anlamış olduğunuzu kabul ediyorsunuz.

Yasal Uygunluk: Bu web sitesine erişerek veya bu web sitesini kullanarak, yaş kısıtlamasına dair beyanınızın doğru olduğunu veya ebeveyn/yasal temsilcilerinizin izni olduğunu; yetişkinlere yönelik içerik ve erişimle ilgili yürürlükteki tüm yasa ve yönetmeliklere uymayı kabul ediyorsunuz. 18 yaşından küçük kullanıcılar, yetişkin olduklarını beyan ederek siteyi kullanmaları halinde, veli veya vasisinden gerekli izinleri temin etmiş olduğunu, siteye erişimlerinin ve kullanımının tamamen kendi sorumluluklarında olduğunu kabul ederler. Kullanıcı, siteye erişim sağlaması akabinde etkileşim sağlayacağı her türlü içerikten ve bu içerik nedeniyle doğabilecek her türlü zarar veya hukuki sorumluluktan kendisinin ve/veya yasal temsilcisinin sorumlu olduğunu kabul eder.

16 günlük aktivizmin bu yılki teması dijital şiddet. O halde neden adaletten ve aktivizmden konuşuyoruz? Cinsel adalete ulaşmanın adımlarında biri de güvenilir, kapsamlı ve kapsayıcı bilgiye ulaşmak. Yüz yüze erişimi çok güç olan, sistematik ve müfredata dahil olmayan cinsellik eğitimi için birçok genç dijital ortamlara ihtiyaç hissediyor. Bu ortamlar ne kadar güvenilir? Ne kadar kapsamlı? Ne kadar kapsayıcı?

tabukamu olarak 2017’den bu yana güvenilir cinsellik bilgisine erişimi artırmak için çalışıyoruz, içerikler ve yayınlar hazırlıyoruz; bunu hem gençlerle bir arada üreterek, hem de alandaki benzer amaca yönelik çalışan oluşumlarla iş birliğinde çalışarak yapıyoruz. tabukamu’nun Genç Danışma Kurulu, 2024’ün Eylül ayından beri Seray Soyman, Kaltfilm’den Fulden ve Aslıhan, Tuğba Gökduman ve Rayka Kumru ile beraber atölyeler ve çalıştaylar gerçekleştirdi. Bunların sonucunda da cinsel adalete odaklanan bir kampanya geliştirdi.

Bu 16 gün boyunca ayrıca yayın rutinimizde değişiklikler olacak— bazı ek yayınlar e-posta kutuna doğru yola çıkacak! Hatta kal! 💜📳

Kampanyamızın ilk ayağında senin görüşlerine ihtiyacımız var!

desteğine ihtiyacımız var!

Cinsel adalet ya da adaletsizlikle ilgili deneyimlerini okumak istiyoruz. Aşağıdaki butona tıklayarak anonim bir şekilde, takma isimle ya da kendi isminle hislerini, deneyimlerini ve düşüncelerini anlatabilirsin. Paylaştıkça varız; çünkü deneyimlendikçe demleniyoruz! Paylaşmak istiyor ama biraz daha yönlendirmeye ihtiyacın varsa şu sorulardan birini ya da birkaçını cevaplayabilirsin:

• Cinsel adaleti nasıl tanımlarsın?

• Cinsel adaletsizlik sence ne demek?

• Kimler cinsel adaletsizlik deneyimler?

deneyimini paylaş

duyurular

Pozitif Dayanışma’dan “İyi ki varız, bir aradayız!” atölyesi

1 Aralık Dünya AIDS Günü yaklaşırken, HIV ile yaşayanlar Ankara’da yüz yüze buluşuyor! Sadece HIV ile yaşayanların katılımına açık olan atölye, katılımcılar için bir “duraklama, nefes alma ve güçlenme” alanı olacak. Dayanışma ve umudun merkezinde yer aldığı atölyede tıbbi bilgiden ziyade duygusal ifadenin ve dayanışmanın iyileştirici gücüne odaklanılacak. Katılmak için başvuru formunu doldurun.

• Tarih: 30 Kasım Pazar

• Saat: 13:00 - 16:00

• Yer: Ankara (Kayıt olanlara detaylı adres bilgisi e-posta/telefon ile bildirilecektir.)

Kendine iyi bak serisinin ilk sayısına hoş geldin! Soğuklar başladı, dünya bazen pek karanlık ve sert… Bilgilenmek, düşünmek çok güzel ama bazen de sadece kendimize iyi bakmaya odaklanmak gerekli. Bu seriye regl ile başlıyoruz.

Regl bakımı biraz soyut bir kavram gibi gelebilir. Bize filmlerde, dizilerde ve reklamlarda satılan regl bakımı, beyaz kıyafetler giyinip çimlerde koşmaya, ağlayıp sinir atmaya ya da saçma oranlarda çikolata yemeye benzeyebilir. Bu içeriklerin çoğunu regl olmayan insanların ürettiğinde hepimiz hemfikir olabiliriz sanki!

Regl bakımı, gerçekte regle dair birçok şeyi kapsar:

• Ped, tampon, regl külodu, regl kabı gibi regl ürünlerine erişebilmeyi,

• Bu ürünleri kendi rahatına ve ihtiyaçlarına göre seçebilmeyi,

• Temiz bir tuvalete veya iç çamaşırlarını değiştirebileceğin güvenli bir alana sahip olmayı,

• Vücudunun regl sırasında ihtiyaç duyabileceği fiziksel ve duygusal değişimleri fark edebilmeyi ve

• Bu ihtiyaçlara özen göstermeyi ve gösterebilecek alana sahip olmayı içerir.

Bu bakım sadece hijyenle ya da en temel ihtiyaç gibi gözüken ürünlerle sınırlı değildir. Bedenini tanımayı, ona kulak vermeyi ve kendi sınırlarını fark etmeyi de kapsar. Her vücudun regl deneyimi farklıdır: Kiminin regl dönemi kısa sürer, kimininki daha uzun. Kiminin ağrısız geçer, kimininki sancılı olabilir. Bu yüzden regl bakımı evrensel bir ihtiyaç olsa da kişisel bir süreçtir; neyin iyi geldiğini keşfetmek ve bu dönemi rahat geçirmenin yollarını bulmak da kişiye özeldir. Kişiye özel olmakla beraber, regl bakımının sadece kişisel bir sorumluluk olduğuna inanmıyoruz. Sistemsel bazı ihtiyaçlar ve sorumluluklar da var! Yani regl bakımı aynı zamanda bir hak meselesidir.

• Tercih ettiğimiz regl ürününe,

• İçinde ışık, tuvalet kağıdı, çöp kutusu, temiz su, sabun gibi ürünlerin olduğu tuvaletlere ve

• Regl sağlığını ilgilendiren haklara, güvenilir bilgiye ve sağlık hizmetlerine adaletli ve insan onuruna yaraşır bir şekilde erişebilmeye hakkımız var.

Bu hak meselesini biraz daha kapsamlı hale getirebilir ve döngüne uygun şekilde iş yükü ayarlayabilmek, ihtiyacın olduğunda regl izni kullanabilmek, iş yerinde ücretsiz şekilde regl ürünlerine erişebilmek gibi başlıkları da ekleyebiliriz; bizce eklemeliyiz!

neler oluyor ve ne yapabilirim?

regl öncesinde

Regl yaklaşırken vücutta hormon seviyeleri değişir. Bu değişimler, bazı insanlarda duygusal dalgalanmalara, şişkinlik hissine, memelerde hassasiyete veya tatlı ya da tuzlu yiyeceklere karşı isteğin artmasına neden olabilir. Bazı insanlarda da üşüme hissi, sivilcelenme, karın ağrısı, baş ağrısı ya da halsizlik de görülebilir. Bu belirtiler PMS (premenstrüel sendrom) olarak adlandırılır ve herkeste farklı yoğunlukta yaşanabilir.

regl öncesinde kendine iyi bak

• duygularını dinle: Regl döngüsünün sadece fiziksel değil, duygusal da belirtileri olabilir. Bu dönemde gerçekleşen hormonal değişimlere bağlı olarak modunda da değişimler hissedebilirsin. Günlük tutmak, yakın bir arkadaşınla konuşmak veya sevdiğin bir şey yapmak iyi gelebilir. Bazen bir uzmandan destek almak da duygusal anlamda kendine iyi bakmana destek olur.

Regl döneminde duygular değişkenlik gösterebilir ama ‘demek reglsin, o yüzden sinirlisin’ gibi şakalar veya çıkarımlar yapma, yaptırtma. :)

• planlama yap: Eğer regl olduğun zamanlarda belli ihtiyaçların olacağını biliyorsan, mümkünse aylık ve haftalık işlerini ve sorumlulukları buna göre organize etmeye çalış. Türkiye’de henüz bu konuda çok geniş çaplı atılımlar olmasa da, iş yerinde ya da okulunda kapsamlılık ve kapsayıcılık alanında çalışan bir ofis ya da danışman varsa onlardan destek almak da iyi bir fikir olabilir.

PMDD: Bazı durumlarda ise regl döngüsüne dair hormonal değişimler beden algısında değişim, modda ani değişimler/düşüşler ve fiziksel olarak yüksek seviyede ağrı ve yorgunluğu da içerebilen belirtilere sebep verebilir. Bunlar bazen Premenstrüel Disforik Bozukluk (PMDD) belirtileri olabilir. Bu belirtiler deneyimleyen kişilerin günlük sorumluklarını yerine getirememesine sebep olabilir. Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), bipolar, depresyon ve anksiyete gibi modu etkileyebilen durumların tanısını almış kişilerde daha ağır şekilde deneyimlenebilir. Bu durumda bir ruh sağlığı uzmanından destek almak, belirtileri önemsiz ve herkesin regline dair olağan belirtiler olarak adlandırıp göz ardı etmemek çok önemlidir.

regl sırasında

Regl başladığında bazı insanlar enerjilerinin azaldığını hissedebilir, karın bölgesinde kramp veya bel ağrısı yaşayabilir, kendi standartlarına göre daha çok üşüyebilir. Duygusal olarak da daha düşük ya da içe kapanık hissedilebilir. Cinsel istekte veya cinsel davranış sıklığında değişim olabilir. Bazı insanlarda ise regl belirgin bir fiziksel, duygusal ya da cinsel değişime sebep olmaz.

regl sırasında kendine iyi bak

• vücudunu dinle: Bazı insanlar regl olduğunda, diğer günlere göre daha az enerjik ya da daha yorgun hissedebilir. Bazılarında ise regl belirgin bir değişim yaratmaz. Önemli olan, bedeninin sinyallerini fark edip ihtiyacına göre davranmaktır. Dinlenmen gerekiyorsa kendine izin ver, hareket etmek iyi geliyorsa kısa ya da uzun yürüyüşler yap, hangisi iyi geliyorsa!

• kendini sıcak tut: Regl sırasında bazen üşüme deneyimlenebilir. Bu durumda seni sıcak ve konforlu tutacak şeyleri deneyebilirsin: çorap giymek, bere takmak ve son dönemlerdeki favorimiz olan şarj edilebilir ısıtıcı kemer Warmie’yi kullanmak (sadece bel ve kasıklarda değil her yerde kullanılabilir). Ayrıca, karın ya da bel bölgesini sıcak tutmak kasların gevşemesine yardımcı olur ve varsa ağrıyı hafifletebilir. Sıcak iyi geliyorsa uygula; iyi gelmiyorsa uygulama. Unutma, basmakalıp değil, bireysel regl bakımlarını hak ediyoruz.

• regl ürünlerini kullanım önerilerine uygun şekilde kullan: Her regl ürünü farklı şekilde kullanılır. Mesela ped ve tampon gibi ürünler tek kullanımlıktır ve her 3-4 saatte bir değiştirmek gerekir. Regl külodu, regl kabı, regl diski ve yıkanabilir ped gibi ürünlerse hijyen koşullarına dikkat edildiklerinde daha uzun süre kullanılabilir.

regl sonrasında

Regl dönemi bittikten sonra hormon seviyeleri regl öncesi döneme geri dönmeye başlar. Bazen regl bittikten sonraki birkaç gün, reglin fiziksel veya duygusal etkileri sürebilir. Bazen de reglinin bittiğini bile fark etmezsin ve bir sonraki regl dönemine kadarki süreç başlamış olur.

regl sonrasında kendine iyi bak

• gerekirse bir uzmana danış: Yoğun ağrılı regl dönemleri yaşıyorsan, bu durum günlük yaşamını zorlaştırıyorsa ya da regl döngün düzensizse bir uzmana danışmak önemlidir.

• regl bakımını destekle: Regl olan her insanın güvenli, sağlıklı, hijyenik ve rahat koşullarda regl deneyimleyebilmesi için güvenilir kaynaklardan bilgilen ve doğru bilgileri yaygınlaştır! Okulunda, iş yerinde, girdiğin ortamlarda regl ürünlerine erişimi yaygınlaştırmaya çalış.

Bu sayının destekçisi hakkında: irie

irie, menstrual sağlığa yönelik inovatif çözümler sunan bir markadır. Daha rahat bir regl deneyimi yaşaman amacıyla tasarlanmış ürünler geliştirir, regl olan insanların kendi bedenlerini daha yakından tanımalarına, döngülerinin doğal ritmini keşfetmelerine ve bu değişkenleri yargılamadan deneyimlemelerine alan açmayı hedefler. Özellikle biraz daha cozy olmaya ihtiyaç duyabildiğimiz sonbahar ve kış aylarında regl olmak daha kolay hale gelsin istiyorsan, Warmie’yi inceleyebilirsin! Bu sayımızda bize destek oldukları için irie’ye teşekkür ederiz!

irie.com.tr

tabukamu, gençlerin cinsel sağlık bilgisine açık ve ücretsiz erişimini desteklemek amacıyla kurulan, kar amacı gütmeyen bir sosyal fayda projesi. Üretmeye devam edebilmemiz için desteğin bizim için çok önemli. Nasıl mı? Beğendiğin sayıları arkadaşlarınla paylaşabilir ve bizi Instagram’da takip edebilirsin. Eğer bir sayımıza destekçi olmak istersen de bize email ile ulaşabilirsin: selam@tabukamu.com

Kıllar uzun ya da kısa, kalın ya da ince, sık ya da seyrek olsun, herkeste vardır. Öyleyse sanıyoruz ki herkesin kıllar hakkında soruları da vardır. Bu sayımızda vücut kılların hakkında aklına gelebilecek ve sıkça merak edilen 10 soruya 10 cevap veriyoruz.

1. vücudumuzda neden kıl çıkar?

Kıllar vücudunun seni koruma yollarından biridir. Derini dış etkenlerden korur, teri ve yağı dışarı atmana yardımcı olur, vücudunun sıcaklığını dengeler. Mesela soğuk havada “tüylerinin diken diken” olmasının nedeni, o bölgedeki kasların kasılıp seni sıcak tutmaya çalışmasıdır. Yani kıllar sadece görünüşle ilgili değil, vücudunun küçük ama önemli yardımcılarıdır.

2. genital kıllar haz almama engel olur mu?

Bu bölgedeki kıllar cildi sürtünmeden korur ve bölgeyi bakterilerden uzak tutar. Bazıları için genital bölgedeki kıllar uyarılmayı artırabilir ve haz deneyimine katkıda bulunabilir çünkü bazı insanlar genital kıllar olduğunda kendilerini daha doğal, çekici ya da özgüvenli hissedebilir. Bazen ise uzun kıllar sürtünmeyi artırabilir, bu da hafif rahatsızlık verebilir. Bu durumda kılları kısaltmak ve/veya kayganlaştırıcı kullanmak cinsel davranışın daha rahat ve keyifli deneyimlenmesini sağlayabilir. Son olarak, genital bölgedeki kıllar alındıktan hemen sonra sürtünme bazen tahrişe sebep olabilir. Genital bölgedeki deri hassastır, bunu da hatırlamakta fayda var.

3. kıllar en çok nerede çıkar?

Vücudunun neredeyse her yerinde kıl kökleri vardır: kollarında, bacaklarında, sırtında, yüzünde… Ama bazı bölgelerde kıllar daha yoğun veya belirgindir. Örneğin kafa derisindeki kıllar saçlarını oluşturur. Koltuk altı ve genital bölgedeki kıllar ise bu bölgeleri korur ve terin vücuttan atılmasına yardım eder. Bu kılların yeri, rengi ve yoğunluğu senin vücuduna, genetik yapına ve hormonlarına bağlıdır.

4. kıllar ne zaman çıkmaya başlar?

Hepimiz doğduğumuzda vücudumuzda ince tüylerle dünyaya geliriz. Ama ergenlik dönemine geldiğinde hormonlar aktifleşir ve bu tüylerin bazıları kalınlaşıp koyulaşır. Bu genelde 11-18 yaş aralığında olur. Bu dönemde yüz, koltuk altı, genital bölge, bacak gibi yerlerdeki kıllar daha belirgin hale gelir. Kiminin kılları erken çıkar, kimininki biraz daha geç. Bu kişisel bir süreçtir. Ergenliğe geçişteki hız ve zamanlama herkes için farklıdır, bu yüzden kıyasa gerek yok!

5. neden kıllar herkeste ve vücudun her yerinde aynı şekilde çıkmaz?

Çünkü herkesin bedeni birbirinden farklıdır! Genetik yapı, hormon seviyeleri ve cilt tipi gibi özellikler bunda belirleyici olabilir. Bazı insanların kıl rengi saç rengine yakındır, bazılarınınki daha koyudur. Bazılarında çok sık çıkar, bazılarında seyrek. Bunların hepsi olağandır çünkü kılların “doğrusu” ya da “yanlışı” yoktur. Ayrıca vücudun her yerinde kıl kökü olmasına rağmen bu köklerin aktifliği değişir. Yani bazı bölgelerde kıllar ince ve görünmezken, bazı bölgelerde belirgin olur. Mesele genital organlar çevresindeki kılların daha kalın ve sık olduğunu görebilirsin. Çünkü bu bölgeler, vücudun el, kol gibi uzuvlarına göre daha hassastır. Böylece kıllar bir koruma kalkanı işlevi görür ve genital organları mikroplardan ve tahrişten korur.

6. kılların görünmesi çirkin midir?

Kılların görünmesi bir kişiyi daha az “bakımlı” ya da daha az “güzel” yapmaz. “Çirkin” ya da “yakışıklı/güzel” gibi kavramlar çoğu zaman içinde yaşanılan dönemin ve toplumun belirlediği standartlara göre algılanır. Bazı dönemlerde ya da kültürlerde kıllar olgunluk ve doğallık sembolü sayılırken, bazılarında gizlenmesi beklenebilir. Yani kıllar kendi başına ne “kötü”dür ne de “ayıp”. Kıllar sadece kıldır. :)

7. vücudumuzdaki kılları almamız gerekir mi?

Bu senin kararın. Bazıları kıllarını aldığında kendini daha iyi veya rahat hisseder, kimisi kıllarıyla kalmayı sever. Kıllarını almak zorunda değilsin, çünkü bu bir “bakım şartı” değil. Ama çevrende, reklamlarda ya da sosyal medyada sıkça “pürüzsüz” bedenlerin gösterilmesi kararını ve beden algını etkileyebilir. Bu durum kıllarını almayı bir ihtiyaç gibi hissettirebilir. Ama bu senin bedenin olduğu için kıllarınla ne yapacağını da sen belirlersin. Önemli olan kendini nasıl iyi hissediyorsan öyle davranman.

8. kılları almak için hangi ürünleri kullanabilirim?

Jilet, ağda, epilatör, tüy dökücü krem, lazer gibi birçok ürün ve yöntem vardır. Bunların cilde etkisi farklıdır ve bazen deride kızarıklık, kaşıntı, döküntü, kıl dönmesi, kıl kökü iltihabı gibi istenmeyen durumlara sebep olabilir. Mesela jilet hızlı bir çözüm sunar ama kılların kısa sürede ve daha kalın bir şekilde yeniden çıkmasına sebep olabilir. Ağda daha uzun süre pürüzsüzlük sağlar ama cildi tahriş edebilir. Lazer ise daha kalıcı bir yöntem gibi görünse de herkesin bütçesine veya cildine uygun olmayabilir. Daha hassas bölgelerdeki kılları makasla kısaltmak, temiz içerikli ürünler kullanmak ve kullandığın araçların temiz olduğuna ekstra özen göstermek güvenliğin ve sağlığın için yapabileceğin bazı şeyler arasındadır.

9. neden kadınlardan kıllarını alması beklenirken erkeklerden beklenmez?

Bu fark, toplumsal cinsiyet rollerine bağlı toplumsal beklentilerden kaynaklanır. Birçok kültürde medya, reklamlar ve bakım endüstrisi, kılsız kadın bedenini güzellik standardı haline getirdi. Erkekler içinse kıllar genelde “erkeklik” göstergesi olarak resmedildi. Ancak bunlar sabit beklentiler değil ve zamanla değişebilir. Güzellik standartlarının gerçekçi olmadığını anlamak ve bedenlerin çeşitli olduğunu hatırlamak, bu beklentileri daha farklı ele almaya yardımcı olabilir.

10. kılları olduğu gibi bırakmak mümkün mü?

Evet! Kıllarını almak bir zorunluluk değil, bu yüzden istersen hiç dokunmadan bırakabilirsin. Bazen etrafındaki insanlar, bakışlar veya kültürel baskılar seni veya bu konudaki kararını etkilemeye çalışabilir. Ama kıllarınla kendini rahat ve iyi hissediyorsan bu konuda diğerleri kendi işine bakabilir. :)

Mastürbasyon, kendi kendine oyun, kendini tatmin etme, öz sevgi… Kod adı ya da bilimsel adı ne olursa olsun, solo seks belki de en çok deneyimlenen cinsel davranışlar topluluğu. Bu sayıda kendisini sahneye davet ediyoruz ve ona hak ettiği ilgiyi gösteriyoruz. 💦 Cinsel davranışların belki de en klasiğini incelerken de, oyunların en klasiğini, kim-kiminle-nerede-ne zaman oynuyoruz! Kısacası solo sekse kapsamlı bir bakışa geçiyoruz.

nedir bu solo seks?

Öncelikle solo seksten ne kastediyoruz, onu bir netleştirelim. Solo seks, bir insanın genelde cinsel keşif ya da haz deneyimlemek için kendi kendine yaptığı herhangi bir davranış ya da davranışlar topluluğudur. Sonunda orgazm veya boşalma olmadan solo seks yapmak da, diğer tüm cinsel davranışlarda olduğu gibi, mümkündür. Genellikle yalnızken kendi kendine dokunarak yapılan bir davranış ya da mastürbasyon olarak algılansa da, az sonra paylaşacağımız üzere solo seksin çoklu halleri de var.

solo seks neden yapılır?

İnsanlar birçok farklı sebepten dolayı solo seks yapabilir. Solo seks partnerli cinsel davranışlara alternatif olabileceği gibi, destekleyici ya da bunlardan bağımsız da olabilir. Solo seks yapılmasının sebeplerinden ilki (ve en sık sebebi) haz veya orgazm deneyimlemektir. Haz ve orgazm genel sağlığı olumlu yönde etkileyen deneyimlerdendir. Bunu bağışıklık sistemini kuvvetlendirerek, stresi azaltarak ve uyku kalitesini artırarak sağlar. Bazı insanlar cinsel haz almak için solo seksten hoşlanırken, bazıları sadece rahatlamak ya da stres atmak için bu davranışları deneyimlemek isteyebilir. Solo seksin kendi bedenini ve isteklerini daha iyi tanımak, partnerli cinsel davranışlara hazır hissetmemek ya da hazırlanmak ve benzeri birçok sebebi de olabilir.

üye ol, yazılar e-posta adresine gelsin

kim solo seks yapar?

İsteyen herkes solo seks yapabilir. Solo seks, yaş, cinsiyet kimliği, cinsel yönelim, ilişki durumu ve benzeri özelliklerden bağımsız olarak isteyen insanların deneyimleyebileceği bir davranıştır. Yani yalnızca ilişkide olmayan insanların ihtiyaç duyduğu veya yaptığı bir davranış değildir. Solo seks, adı üstünde ‘solo’ ya da kendi kendine olduğundan sadece kendi onayına tabidir. :)

— Sevgili kendim, onay veriyor musun?

— Evet canım kendim, veriyorum!

solo seks kiminle yapılır?

Deminden beri kendi kendine diyoruz, nereden çıktı bu öteki? Solo seks partnerli cinsel davranış sırasında veya partnerden ayrı olarak tek başınayken deneyimlenebilir. Bazen bir partnerin izlemesi ile ya da partner ile yan yanayken tarafların kendilerine uyguladıkları bir davranış da olabilir. Partnerli tüm davranışlarda olduğu gibi, (partner fiziksel bir temasta bulunmasa bile) her ne kadar davranışları kişi kendi bedeninde ve bedeniyle yapacak olsa da, o davranışı izleyecek ya da farklı bir şekilde dahil olacak kişinin onayı alınmalıdır.

solo seks neyle yapılır?

Elle, parmakla, duş başlığıyla, seks oyuncaklarıyla, çeşitli objelerle, kayganlaştırıcılar ve niceleriyle yapılabilir solo seks. İlk solo sekslerin ilk başvuru noktası ise genelde sürtünmedir ve sadece gençlikte değil, yetişkinlikte de sevilerek ziyaret edilen bir yöntem olarak repertuarımızda kalmaya devam edebilir.

Solo seks dendiğinde genelde akla gelen seks oyuncakları mastürbatör, vibratör ve dildolardır. Fakat solo seks için çeşit çeşit opsiyon vardır. Vajina içinde belli bir süre durabilen uyarıcılar, anal toplar ya da tıpaçlar ve çeşitli şekillerde uyarıcı jeller bu ürünlerden bazılarıdır.

Yine genelde partnerli davranışlara yakıştırılan kayganlaştırıcı jeller de solo seks sırasında da kullanılan ürünlerdir. Bunlar genellikle cinsel davranışlar sırasında cinsel organlarda, anüste ya da vücudun farklı yerlerinde kayganlığı arttırmak için kullanılan ürünlerdir. Bu cinsel davranışlara solo seks de dahildir. Kayganlaştırıcıları solo seks sırasında aşağıdaki amaçlar için kullanabilirsin:

• Parmak, el ya da seks oyuncakları ile yapılan davranışlarda sürtünmeyi azaltmak için,

• Seks oyuncakları kullanımını kolaylaştırmak amacıyla,

• Isısı, dokusu, hissiyatı sayesinde erotik bir yenilik olarak,

• Vücudunun herhangi bir yerine dokunurken ya da masaj yaparken,

• Hazzı artırmak istediğinde,

• Kayganlaştırıcı üretmeyen bölgeleri kayganlaştırmak için (meme uçları, anüs, vb.),

• Kayganlık hissinin bitmesini istemediğinde ya da

• Kayganlaştırıcıların ne olduğunu merak ettiğinde.

🔦 Öneri: Solo sekste hedef rahatlamak olduğunda çoğu zaman çok hızlı sonuca gitmek isteyebiliriz. Bunun için de hep bildiğimiz ritmi, bildiğimiz fantezi ile birleştirerek, bazen keyfini tam da çıkaramadan en yüksek hazza ulaşma deneyimini tekrar edebiliriz. Bunda hiçbir sorun olmamakla beraber, başka şeylerden de keyif alıp almadığını anlamak için ara ara ritmi, objeleri, pozisyonları, fantezileri ve dokunuş biçimlerini değiştirmeyi deneyebilirsin.

solo seks nerede ve ne zaman yapılır?

Solo seks, herkese açık kamusal alanlarda değil, kişiye özel alanlarda yapılmalıdır. İster kendi başına odanda, ister banyoda ya da partnerinle beraberken (onayıyla); karar senin. İsteyen ve kendini hazır hisseden insanlar solo seks yapabilir. Regl dönemi sırasında deneyimlenebilir. Sabah, gün ortasında, akşam, kısacası istediğin zaman yapılabilir. Sıklık bakımından her insanda çeşitlilik gösterir. Solo seksi vücudun olumlu tepki verdiği ve kendini iyi hissettiğin sürece istediğin sıklıkta ve sayıda deneyimleyebilirsin. Örneğin, gün içinde birden fazla kez yapmak yanlış ya da sakıncalı değildir. Aynı şekilde, hiç solo seks yapmamak, yapmak istememek ya da çok nadiren yapmak da olağandır. Solo seks yapmak için erken ya da geç sayılabilecek bir yaş yoktur. Önemli olan kendini buna hazır ve istekli hissetmen.

solo seks nasıl yapılır?

Çeşitli şekillerde yapılabilir; herkes kendi hazzına yönelik çeşitli teknikler ve araçlar kullanabilir. Mastürbasyon, genital organlar, erojen bölgeler veya vücudun diğer bölümlerinin çeşitli şekillerde ve belli sürelerde uyarılmasıyla deneyimlenir. Solo seks sırasında eller, parmaklar, çeşitli vücut bölümleri veya seks oyuncakları kullanılabilir. Aynı zamanda isteyenler solo seks deneyimlerine titreşen eşyalar, yastık, tazyikli su gibi araçlar da dahil edebilir. Genital organlar veya erojen bölgelere dokunma, sıvazlama, bastırma, hafif sıkma, birleşme hissi oluşturma gibi cinsel davranışları içerebilir.

Solo seks, görsel, işitsel veya duyusal uyarıcılarla desteklenebilir. Örneğin, hayal gücünden, fantezilerden, erotik fotoğraflardan, videolardan, seslerden, tatlardan, kokulardan veya çeşitli kıyafetlerden faydalanmak mastürbasyon deneyimini zenginleştirebilir, daha fazla haz almana destek olabilir.

Solo seks yapmanın herkes için her zaman geçerli olabilecek tek bir yöntemi yoktur çünkü herkesin hoşlandığı ve haz aldığı davranışlar çeşitlidir. En iyi yöntem uygulamadan ve hoşlandığın davranışların hangileri olduğunu keşfetmekten geçer.

bonus: solo seksin eşitsizlikle mücadele ile n’alakası var?

Orgazm eşitsizliği, toplumsal cinsiyet rollerinden, toplumsal kurallardan ve kapsamlı cinsellik eğitiminin eksikliğinden kaynaklanır. Eşitsizliğin sebebi biyolojik faktörler veya anatomik farklılıklar ile alakalı değil. Solo seks, hem kendi bedenini tanımana, hem partnerin varsa beraber haz veren davranışları keşfetmene hem de bir partnere bağlı olmadan cinselliğini dilediğin şekilde ifade etmene destek olabilir.

Bu sayının destekçisi hakkında: Maison L’infini

Maison L’infini, bedeninle bağ kurmanı desteklemek ve özgürce zevk almana teşvik etmek için kuruldu; kalıplara değil, bedeninin ihtiyaçlarına kulak vermenin önemini yüksek sesle anlatmak istiyor. Zevk oyuncakları satıyor ve aslında çok daha fazlasını vadediyor. Bedenimizdeki haz noktalarını keşfetmenin, vücudunun isteklerini ve ihtiyaçlarını duyabilmenin, onunla aynı ritimde akmanın, partnerle ya da partnersiz rahatlayabilmenin bir hak olduğuna inanıyor. Haz yolculuklarına eşlik etmek ve hayalleri hayata geçirebilmek için belirlediği bir yol planı var: sadece sağlık standartlarına uyan, tasarımıyla öne çıkan, çok kaliteli performans ürünleri satmak, insanları bilgilendirmek, bilinçlendirmek ve cesaretlendirmek.

linfini.co’da tüm alışverişlerde 15 Kasım’a kadar geçerli %15 indirim için tabukamu15 kodunu kullanabilirsin.

serüvene hemen başla

‘Arkadaşlar sevişir mi?’ sorusu, arkadaş ilişkileri ve cinsel ilişkiler arasındaki sınırları merak eden pek çok insanın aklına gelebilir. Arkadaşlık ilişkileri genelde güven, destek ve keyifli vakit geçirmekle ilişkilendirilir.

Peki bir arkadaşlık ilişkisi içine cinsel ilişkileri de alabilir mi?

Yoksa bu arkadaşlık ilişkisini devam ettirmeye engel mi olur?

Bu tür sorulara kesin ve tek bir cevap vermek zor, çünkü ilişkiler kişiseldir ve her insanın yaklaşımı ve ilişkiyi yaşayış biçimi çeşitlidir. Ancak arkadaşlık ve cinsel ilişkiler hakkında konuşurken dikkat etmemiz gereken bazı temel noktalar var: Saygı, onay, iletişim ve sınırlar.

Bazı insanlar için arkadaşlık, yakın bağlar ve ortak ilgi alanları etrafında şekillenir. Ama bazı durumlarda arkadaşlar, cinsel davranışları da bu ilişkinin bir parçası haline getirmeyi seçebilir. Buna İngilizce’de bazen “friends with benefits" (ek fayda taşıyan arkadaşlık) dendiğini duymuş olabilirsin. Buna ek olarak casual seks (gündelik cinsel ilişki), duygusal bir bağ ya da romantik bir ilişki olmadan cinsel ilişki deneyimlemeyi ifade eder. Bazı insanlar için bu tür ilişkiler, karşılıklı onaya dayalı olduğu ve sınırlar açıkça konuşulduğu sürece keyifli bir deneyim olabilir. Tarafların benzer beklentilere sahip olması ve bu konuda açık bir şekilde konuşulabilmesi halinde cinsel ilişkiler deneyimlenebilir.

Onay zaten her koşulda olmazsa olmazımız, fakat iletişim özellikle arkadaşlığın cinsellik öncesi ve sonrasında beklentilerimiz doğrultusunda kalabilmesi için önem taşıyor.

Ancak friends with benefits ya da casual seks deneyimleri, her arkadaş ve arkadaşlık için geçerli bir durum değildir ve her arkadaşlıkta cinsel ilişkiler deneyimlenmesi gerektiği anlamına gelmez. Bazı insanlar bu tür ilişkileri sürdürmeyi sevebilirken, bazıları için romantik bir bağ kurmadan cinsel ilişki deneyimlemek zorlayıcı olabilir.

nelere dikkat edebilirsin?

Arkadaşlık, karşılıklı saygı ve güven temelinde gelişir. Cinsel ilişkiler bir arkadaşlık ilişkisine dahil olursa, bu ilişkinin dinamiklerini değiştirebilir. Bu değişimin taraflar için uygun olup olmadığını düşünmek önemlidir. Cinsellik ve arkadaşlık arasındaki bu sınırı düşünürken şu konuları düşünmek faydalı olabilir:

• iletişim: Bir arkadaşlık ilişkisinde cinsel ilişkiler deneyimlemek istiyorsanız, açık ve dürüst bir iletişim şart. İkiniz de bu durumu gerçekten istiyor musunuz? Yoksa biri diğerine uyum sağlamak için mi kabul ediyor? İsteklerinizi, beklentilerinizi ve sınırlarınızı net bir şekilde ifade etmek, yanlış anlamaları ve hayal kırıklıklarını önleyebilir, o ilişkide (kararınız ne olursa olsun) daha keyifle ilerlemenize destek olur.

• onay ve karşılıklı saygı: Karşılıklı onayın olmadığı durumlarda cinsel ilişkiden söz edilemez. Tarafların rahat hissetmesi, onayının olması ve istekli olması gerekir. Eğer arkadaşın bu konuda tereddütlü ya da rahatsız hissediyorsa, bu onun sınırlarına saygı göstermen gerektiği anlamına gelir. Arkadaşının bu tür bir ilişkiyi istememesini kişisel bir reddedilme olarak görmek yerine, onun ihtiyaçlarına ve duygularına anlayış göstermeye çalış.

• olası değişimler: Arkadaşlık ilişkilerine cinsel ilişkiler boyutu eklendiğinde ilişki dinamiği değişebilir. İlişkinizin bu değişimden nasıl etkileneceğini düşünmek önemlidir. Eğer cinsel ilişkiden hoşlanmazsanız ya da işler yolunda gitmezse, arkadaşlığınız zarar görebilir mi? Yoksa aranızdaki güven sayesinde bu durumun üstesinden gelebilir misiniz? Öncesinden olası senaryoları ve değişimleri konuşmak süreçte size bolca destek olabilir.

• duygusal bağlar ve beklentiler: Cinsel ilişkiler bazen insanlar arasında duygusal bağları güçlendirebilir. Ancak bir taraf ilişkiyi sadece arkadaşlık olarak görmeye devam ederken, diğeri romantik duygular geliştirebilir. Bu tür bir durum, arkadaşlık ilişkinizde sorunlara yol açabilir. Bu nedenle, beklentilerinizin benzer olup olmadığını net bir şekilde konuşmaya devam edebilmeniz önemlidir.

• toplumsal değerler: Toplumda arkadaşlar arasında cinsel ilişki fikri hakkında farklı görüşler olabilir. Bazı kültürlerde ya da toplumlarda, arkadaşlık ilişkilerinde cinsellik kabul edilemez olarak görülürken, diğerlerinde daha farklı bir yaklaşım olabilir. Bu nedenle, kişisel ve kültürel değerlerdeki çeşitliliklerin bu meseleye yaklaşımı etkileyebileceğini unutma.

Cinsellik bir ilişkiye dahil olabilir ya da olmayabilir, önemli olan tarafların birbirine saygı göstermesi, açık iletişim kurmak ve karşılıklı onayı her zaman ön planda tutmaktır.

kaynaklar

tabukamu’da şimdiye kadar arkadaşlıklar hakkında çeşitli içerikler yayınladık. Bunların neler olduğunu hatırlamak ister misin?

sözlük

• arkadaşlık: Birbiriyle zaman geçirmekten hoşlanan, bazen birlikte aktivitelerde bulunan ve birbirine destek olan insanlar arasındaki bağdır.

• çekim: Birine karşı hissedilen ilgi ya da onu gördüğünde kişinin mutlu olmanı sağlayan duygu.

• güven: Birinin zarar vermeyeceğine ve ihtiyaç duyulduğunda destekleyici olabileceğine dair duyulan inanç.

• ilişki: İki veya daha fazla insan arasında kurulan duygusal, sosyal veya cinsel bağdır. Arkadaşlık, aile ve sevgililik, ilişki türlerine örnektir.

• yakınlık: Birine kendini rahatça açabilmek, onunla duygusal veya fiziksel olarak bağlantı kurabildiğini hissetmek.

deneyimlendikçe demleniyoruz!

tabukamu'da deneyimlerini paylaşabileceğin bir alan var! Arkadaş ilişkileriyle ilgili paylaşmak istediğin bir düşüncen veya deneyimin var mı? Aşağıdaki butona tıklayarak anonim bir şekilde, takma isimle ya da kendi isminle hislerini, deneyimlerini ve düşüncelerini anlatabilirsin.

deneyimini paylaş

sözlük

• aktivizm: Toplumsal değişim meydana getirmek için yapılan eylem.

• ayrıcalık: Bir insan ya da gruba, sahip olduğu ya da olmadığı şeylerden ya da kimliği sebebiyle tanınan avantajlar, haklar veya dokunulmazlık.

• ayrımcılık: Cinsel kimlik, etnik kimlik, dil, din, renk, engellilik, coğrafi konum, yaş gibi nedenlerden dolayı kişilerin deneyimledikleri ya da direkt olarak onlara yapılan olumsuz muamele. Ayrımcılık bireylere ya da gruplara yönelik olabilir.

• hak: Kişilerin hukuk düzenince korunan yararları.

• toplumsal cinsiyet eşitliği: İnsanların kamusal ve özel yaşamın tüm alanlarına eşit şekilde katılımını ifade eden bir insan hakları kavramıdır.

kaynaklar

tabukamu’da şimdiye kadar cinsel haklara eşit ve adaletli erişim hakkında çeşitli içerikler yayınladık. Bunlardan en önemlileri, Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği’nin Ne Var Ne Yok?! Gençlik Projesi ile iş birliğinde hazırladığımız içeriklerimiz ve OKEY’in desteği ile hazırladığımız 8 modüllük çevrim içi İnsan Cinselliği 101 Eğitimi’ydi. Ücretsiz, açık ve süresiz şekilde erişim sağlayabileceğin bu içerikler sayesinde, cinselliğe dair ihtiyaç duyabileceğin temel bilgileri pratik önerilerle birlikte derledik, çalışma kağıtları, ek kaynaklar ve bilgi ölçme testleriyle güçlendirdik ve interaktif hale getirdik.

içeriklerin tamamını incele

İnsan Cinselliği 101 Eğitimi

Modül 1 | Bölüm 3: Cinsel Haklar

deneyimlendikçe demleniyoruz!

tabukamu'da deneyimlerini paylaşabileceğin bir alan var! Cinsel sağlık ve üreme sağlığı hakları ve ürün ve hizmetlere adaletli erişim ilgili paylaşmak istediğin bir düşüncen veya deneyimin var mı? Aşağıdaki butona tıklayarak anonim bir şekilde, takma isimle ya da kendi isminle hislerini, deneyimlerini ve düşüncelerini anlatabilirsin.

deneyimini paylaş

Bu bu yılın teması ise Cinsel Sağlığı, Cinsel Hakları, Cinsel Adaleti ve Cinsel Hazzı Geliştirmek olarak belirlendi. Cinsel sağlık, haklar ve haz hakkında tabukamu’da geniş bir kütüphanemiz var, peki cinsel adalet ne demek?

cinsel adalet: herkes için, her yerde, her zaman

Cinsel adalet, herkesin cinsellikle ilgili haklara, doğru bilgiye ve sağlık hizmetlerine eşit şekilde ulaşabilmesini ifade eden bir kavramdır. Bu kavram, cinsel sağlık ve üreme sağlığı haklarına erişimde yaşanan eşitsizlikleri gidermeyi amaçlar. İnsanlar çeşitli sebeplerden dolayı bu haklardan eşit şekilde faydalanamayabilir. Yaş, cinsel kimlik, sosyal sınıf, etnik kimlik, engellilik veya coğrafi konum gibi faktörler bu konuda belirleyici olabilir.

Cinsel adalet kavramı, hak savunucuları ve insan hakları örgütleri tarafından geliştiriliyor ve yaygınlaştırılıyor. Çünkü birçok toplum ve birçok politika, genellikle belirli grupları dışlayan veya onların ihtiyaçlarını görmezden gelen bir yapıya sahip. Örneğin, insanların güvenli kürtaj hizmetlerine erişimi birçok ülkede bir mücadele konusu. LGBTİ+’lar sağlık hizmetlerine erişimde ayrımcılığa uğrayabiliyorlar. Gençler, kapsamlı cinsellik eğitimi verilmediğinde, cinsel sağlıkla ilgili yanlış bilgilere maruz bırakılabiliyorlar. Bu noktada cinsel adalet, her insanın ihtiyaç duyduğu hizmetlere eşit şekilde erişebilmesi için bir hak ve mücadele alanı olarak karşımıza çıkıyor.

cinsel adaletsizliği nasıl tanıyabilirsin?

Cinsel sağlık ve üreme sağlığı hakları, insanların sadece fiziksel sağlıklarını değil, aynı zamanda psikolojik ve sosyal varoluşlarını da etkiler. Bu hakların kısıtlanması ya da bazı gruplar için erişilemez olması, sağlık sorunlarına ve toplumsal adaletsizliklere yol açar. Peki bu adaletsizlikler karşına nasıl çıkabilir? Örneğin:

• ekonomik eşitsizlikler: Maddi durumu yeterli olmayan kişiler, korunma yöntemlerine, sağlık muayenelerine veya cinsel yolla aktarılabilen bazı enfeksiyon testlerine erişemeyebilir.

• toplumsal normlar: Beden ve cinselliğe dair birçok konu, birçok toplumda tabu olarak görülüyor. Örneğin, regl olan insanların regl hakkında konuşması, regl ürünlerine ve hizmetlerine erişmesi ve temel sağlık bilgilerinden faydalanması hala zor olabiliyor.

• cinsel kimliğe dayalı eşitsizlikler: Cisgender ve heteroseksüel olmayan insanlar, sağlık sisteminde damgalama ve ayrımcılığa maruz bırakılabiliyor. Örneğin, trans+ların güvenli sağlık hizmetleri alması ve kimlik uyum süreçlerini gerçekleştirmesi birçok ülkede hala zor.

• gençlerin bilgiye erişim hakkı: Birçok ülkede kapsamlı cinsellik eğitimi verilmediğinden gençler, bedenler, cinsel yolla aktarılabilen enfeksiyonlar veya güvenli ilişkiler konusunda yanlış veya yetersiz bilgilerle karşılaşabiliyorlar.

• engellilik durumu: Birçok toplumda engellilerin cinsel varoluşları gözardı ediliyor ve cinsel sağlık hizmetlerine erişimleri kısıtlanıyor.

Cinsel adalet, tüm bu eşitsizlikleri ortadan kaldırmayı hedefliyor ve her insanın, cinselliğini güvenli ve rahat bir şekilde yaşayabilmesini savunur.

cinsel adalet için ne yapabilirsin?

Cinsel adaleti geliştirmek için yapabileceklerini 7 maddede derledik:

1. Cinselliğe dair güvenilir kaynaklardan doğru bilgi edinmek ve çevremizdekilerle paylaşmak,

2. Cinsel sağlık ve üreme sağlığı alanındaki haklarımızın neler olduğunu öğrenmek,

3. Ayrımcılıkla veya eşitsizlikle karşılaştığımızda hangi kişi ve kurumlardan destek alabileceğimizi, hakkımızı nasıl arayabileceğimizi öğrenmek,

4. Sağlık hizmetlerinde ayrımcılık yaşarsak veya güvenli hizmetlere erişemiyorsak bunu bildirmek ve çözüm talep etmek,

5. Cinsel sağlık ve üreme sağlığı hizmetlerine ücretsiz ve eşit şekilde erişim talep eden kampanyalara destek vermek,

6. Cinsel sağlık alanındaki gelişmeleri takip etmek ve insan haklarına uygun olmayan düzenlemelere karşı ses çıkarmak,

7. Cinsel sağlık ve üreme sağlığı üzerine çalışan STK’ları takip etmek ve desteklemek.

Cinsel adalet, sadece kişisel bir konu değil, toplumsal bir sorumluluktur. Haklarımızı bilmek ve herkesin eşit sağlık hizmeti alması için mücadele etmek, daha adil bir toplum yaratmaya destek olur.

Gündelik yaşantında çevrendeki insanların ilişkilerini gözlemleme fırsatın olmuş olabilir. Bunlar ailenin, komşularının, arkadaşlarının ya da tanımadığın insanların ilişkileri olabilir. Gördüklerinden hareketle kafanda bu ilişkilere dair belli düşünceler oluşabilir: “Ne kadar mutlu görünüyorlar.”, “Hiç bana göre bir ilişki değil.”, “Ben bu kadar yakınlığa gelemem.”, “Birlikte ne çok eğleniyorlar.”

Peki, ilişkiler her zaman, her gün, her saniye, dışarıdan göründüğü şekilde mi yaşanıyor?

​İnsanlar dışarıdan bir izleyici olarak partnerler arası ilişkilerin sadece kısa bir kesitine tanıklık ederler. Dışarıdan bakanların eşlik ya da tanıklık etmediği anlarda partnerler arasında neler yaşandığı varsayımlarla anlaşılamaz. Sosyal ortamlarda saygı ve sevgi dolu görünen ilişkiler, özel anlarda sınır ihlalleri, güvensiz davranışlar ya da şiddet içerebilir. Sosyal ortamlarda oldukça saygılı ve özenli görünen biri, ilişkilerinin özel anlarında kaba ve kontrolcü davranıyor olabilir.

ne söyleyebilirim?

Peki sen, güvenli bir ilişki yaşadığını düşündüğün bir arkadaşın, maruz bırakıldığı şiddetle ilgili beklemediğin bir anda sana açılsa ne düşünürsün? Bu açılmayı nasıl karşılarsın, aklından neler geçer, arkadaşına ne söylersin?

Böyle bir bilgiyi öğrenmek ve o an oluşan duyguları kontrol etmek kolay olmayabilir. Hazırlıksız yakalanmış hissedebilir, şaşırabilir, nasıl bir tepki vermenin doğru olacağını bilemeyebilirsin. Böyle anlarda verilen tepkiler, sorulan sorular, açılan kişide belli bir etki yaratır. Suçlama, yargı ve şaşkınlık içeren ifadeler büyük oranda kişinin utanmasına ve kendini suçlamasına sebep olur. Güvenli bir iletişim alanı için yargılayıcı cümleler yerine şu destekleyici cümleleri kullanabilirsin:

Şaşkınlığını belirtmek yerine güven vermeye odaklan

❌ Bunu hiç beklemiyordum, şu an çok şaşkınım.

✅ Bunu yaşadığın için üzgünüm. Anlatmanın kolay olmadığını tahmin edebiliyorum. Bana güvenip bunu benimle paylaştığın için teşekkür ederim.

Sana anlattıklarına inan

❌ Emin misin? Hiç bunu söyleyecek/yapacak birine benzemiyor.

✅ Sana ve duygularına inanıyorum. Yaşadıklarını önemsiyorum. Yalnız değilsin. Benimle her zaman konuşabilirsin.

Yaşadıklarını azımsama

❌ En azından sana vurmamış, daha kötüsü de olabilirdi.

✅ Duygusal şiddet de şiddettir. Saygı görmeyi hak ediyorsun. Duyguların değerli.

​Suçlayıcı sorular sorma

❌ Böyle davranmasına sebep olacak bir şey mi söyledin/yaptın?

✅ Bu senin suçun değil. Sen bunu hak edecek hiçbir şey yapmadın. Sana böyle davranması tamamen onunla ilgili, hiçbir bahane şiddeti haklı çıkarmaz.

Normalleştirmeye çalışma

❌ Biraz abartmıyor musun? İlişkilerde olur böyle şeyler.

✅ Bunun seni ne kadar rahatsız ettiğini görebiliyorum. Sınırlarını en iyi sen bilirsin. Destek isteyebileceğin yerler var.

Kararlarını yargılamak yerine onlara saygı duyduğunu hissettir

❌ Ayrıl gitsin o zaman, neden hâlâ birliktesin?

✅ Ayrılık basit bir karar değil. Konuşmak ister misin? Kararın ne olursa olsun, senin yanındayım.

Arkadaşın sana açıldıktan sonra ilişkisini sürdürmeye devam edebilir. Seninle paylaştıklarının ardından arkadaşını partneri ile birlikte görmek sana çelişkili gelebilir. Böyle anlarda şiddet içeren ilişkileri sonlandırmanın kolay olmadığını hatırlayabilirsin. şiddet içeren ilişkiden çıkmanın önündeki engeller yazısına göz atarak arkadaşını destekleme sürecinde neler yapabileceğine bakabilirsin. Arkadaşın ayrılmayı denemek istiyor ya da kendini tehdit altında hissediyorsa, kendi “güvenlik planı”nı oluşturması için bu yazıyı okumasını önerebilirsin.

Şiddet sonrası destek sistemleri kişiye özel ve çeşitlidir. Arkadaşının yaşadığı şiddeti seninle paylaşması, sana güvendiğini ve onun destek sisteminin bir parçası olduğunu gösterir. Destek sisteminin ne olduğu hakkında daha fazla bilgi almak için Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği’nin hazırladığı “Destek Sistemi Nedir?” videosunu izleyebilirsin. Cinsel şiddet sonrası öz yardım egzersizleri için arkadaşına Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği’nin hazırladığı “Cinsel Şiddet Sonrası Destek Sistemi Nerede?” web sitesini önerebilirsin.

Sana yaşadığı şiddetle ilgili açılan kişi kim olursa olsun, bu cümle önerilerini kullanabilirsin. Şiddet yaşadığını tahmin ettiğin ya da duyduğun biri için de durum farklı olmayacaktır. “Biliyordum, fark etmiştim, hiç şaşırmadım” gibi yorumlar yerine yine bu cümleleri kullanarak daha güvenli bir paylaşım alanı oluşmasını sağlayabilirsin. Ayrıca “flört şiddetine maruz bırakılan arkadaşımı nasıl destekleyebilirim?” yazısına göz atarak destekleme sürecine dair önerilerden faydalanabilirsin.

Bu içerik, EMpower Vakfı hibe desteği ile Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği "Ne Var Ne Yok?" Gençlik Programı ve tabukamu işbirliğinde 2021-2023 tarihleri arasında hazırlanmıştır. Bu içerik, yalnızca Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği ve tabukamu sorumluluğundadır ve EMpower Vakfı'nın konumunu yansıtmak zorunda değildir.